LINGVISTIK KONTEKSTLARDA OʻZLAShMALARNI TAHLIL QILISh VA OʻQITIShNING YANGI DIDAKTIK PARADIGMASI

Mualliflar

  • Kariyev Adlet Dyusembayevich

    Abay nomidagi Qozoq milliy pedagogika universiteti

  • Yeskermesova Gulnar Amangeldiyevna

    Qozoq milliy xotin-qizlar pedagogika universiteti

Kalit soʻzlar: lisoniy dekolonizatsiya, kod almashinuvi, oʻzlashma soʻzlar, OTM metodikasi, lingvistik paradigma, termin yasash, lisoniy moslashuv, singarmonizm, kasbiy kommunikatsiya, lingvistik imperializm

Annotatsiya

Maqolada qozoq tilining lisoniy dekolonizatsiya kontekstidagi leksik transformatsiyalari koʻrib chiqiladi. Talabalar nutqidagi kod almashinuvi va oʻzlashmalar, jumladan, rus tili orqali kirib kelgan xalqaro terminlar hamda anglisizmlar tahlil qilinadi. Ularni mexanik kalkalashdan qochgan holda qozoq tilining ichki qonuniyatlariga moslashtirish usullari taklif etiladi. R. Fillipson va N. va Tiongo konsepsiyalari Qozogʻiston sharoitiga tatbiqan qayta talqin qilinadi. Funksional-kommunikativ taʼlimga oʻtish zarurati asoslanib, talabalarning kasbiy nutqini rivojlantirishga qaratilgan amaliy mashqlar taklif etiladi. Tadqiqot natijalari qozoq tilining maqomini mustahkamlash va milliy terminologik fondni tizimlashtirishga xizmat qiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Isakova S. Kirme terminderdi qabyldaudyn sheteldik tazhiribesi [Foreign experience in the adoption of borrowed terms]. In: Terminzhasam qaghidattary zhane ulttyq terminologiia maseleleri [Principles of term formation and issues of national terminology]: Proceedings of the Republican Scientific and Theoretical Conference. – Astana: 2018. – P. 40-46.

2. Kudryashova S.V. Protsess zaimstvovaniya kak raznovidnost yazykovogo kontakta [The borrowing process as a form of language contact]. Izvestiya vysshikh uchebnykh zavedenii. Povolzhskii region. Gumanitarnye nauki [University Proceedings. Volga Region. Humanities], 2015, no. 4 (36), -P. 66-75. (In Russian).

3. Baker C., Wright W.E. Foundations of Bilingual Education and Bilingualism. 6th ed. Bristol: Multilingual Matters, 2017. –P. 512.

4. Ngũgĩ wa Thiong’o. Decolonising the Mind: The Politics of Language in African Literature. London: James Currey, 1986. –P.114.

5. Kurmanbayuly Sh. Qazaq terminologiiasy: zertteuler, oqulyq, sozdik, bibliografiia [Kazakh terminology: Studies, textbook, dictionary, and bibliography]. Almaty: Sardar, 2014.

6. Kuderinova Q. Qazaq zhazuynyn teoriialyq negizderi [Theoretical foundations of Kazakh writing]. 2nd ed. Almaty: Memlekettik tildi damytu ortalygy, 2010. 380 p.

7. Orazbayeva F. Sh. Tildik qatynas: teoriiasy zhane adistemesi [Language communication: Theory and methodology]. Almaty: Respublikalyq baspa kabineti, 2000.

8. Kadasheva Q. Qazaq tilin oqytu adistemesi [Methods of teaching the Kazakh language]. Almaty: Murager, 2005. 176 p. (In Kazakh).

9. Dauletbekova Zh.T. Soz madenieti – tildik bilim natizhesi [Speech culture as a result of language education]. Almaty: KBTU, 2010. 240 p. (In Kazakh).

10. Phillipson R. Linguistic Imperialism. Oxford; New York: Oxford University Press, 1992.

11. Suleimenova E.D. Yazykovye protsessy i politika [Language processes and policy]. -Almaty: Qazaq universiteti, 2011. 117 p. (In Russian).

12. Poplack S. Sometimes I’ll start a sentence in Spanish y termino en español: Toward a typology of code-switching. Linguistics, 1980, vol. 18, no. 7–8, pp. 581–618. https://doi.org/10.1515/ling.1980.18.7-8.581

13. Hasanuly B. Tildik qatynas negizderi [Foundations of language communication]. Almaty: Qazaq memlekettik qyzdar pedagogika instituty, 2006.