Tog‘ echkisining moslashuvchan muvozanat, xavfni baholash va harakat traektoriyalariga asoslangan optimallashtirish yondashuvi

Mualliflar

Kalit so‘zlar: biologik optimallashtirish, metaevristika, evolyutsion algoritm, xavf mexanizmi, energiya modeli, konvergensiya

Annotatsiya

Tog‘ echkilarining xavf baholash va energiya boshqarish xatti-harakatlariga asoslangan yangi bionik optimizatsiya algoritmi taqdim etiladi. Model maxsus xavfdan qochish koeffitsienti va energiya dinamikasi orqali global qidiruv hamda lokal izlanishning muvozanatini yaratadi. Algoritm Shar, Rozenbrok, Rastrigin va Ekli funksiyalarida sinovdan o‘tkazilib, PSO va DE bilan taqqoslandi. Eksperimental natijalar silliq funksiyalarda tez va barqaror konvergensiyani, murakkab ko‘p ekstremalli landshaftlarda esa raqobatbardosh ishlashni ko‘rsatdi. Ushbu yondashuv yuqori o‘lchamli optimallashtirish masalalari uchun samaradorlik va ishonchlilikni namoyon etdi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Suganthan P. N. Differential Evolution Algorithm: Recent Advances. // Theory and Practice of Natural Computing / под ред. Dediu Adrian-Horia and Martín-Vide C. and T. B. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 2012. – Р. 30-46.

2. Bäck T. Evolutionary Algorithms in Theory and Practice: Evolution Strategies, Evolutionary Programming, Genetic Algorithms. – Oxford University Press, 1996.

3. Liang J. и др. A survey of surrogate-assisted evolutionary algorithms for expensive optimization. // Journal of Membrane Computing. 2025. Т. 7, № 2. – Р. 108-127.

4. Khan S. и др. Optimizing deep neural network architectures for renewable energy forecasting. // Discover Sustainability. 2024. Т. 5.

5. Yang M. и др. Evolutionary Design of S-Box with Cryptographic Properties. 2011. – Р. 12-15.

6. Citterio B., Tangherloni A. EvoGrad: Metaheuristics in a Differentiable Wonderland. 2025.

7. Zheng B., Cheng R., Tan K. C. EvoRL: A GPU-accelerated Framework for Evolutionary Reinforcement Learning. // ACM Trans. Evol. Learn. Optim. New York, NY, USA: Association for Computing Machinery, 2025.

8. Huang C. и др. Operator-Adapted Evolutionary Large-Scale Multiobjective Optimization for Voltage Transformer Ratio Error Estimation. // Evolutionary Multi-Criterion Optimization / под ред. Ishibuchi H. и др. Cham: Springer International Publishing, 2021. – Р. 672-683.

9. Ahmad S. и др. Recent advances in ecological research on Asiatic ibex (Capra sibirica): A critical ungulate species of highland landscapes. // Glob. Ecol. Conserv. 2022. Т. 35. – Р. e02105.