LATIFALAR ASOSIDA NUTQIY AKTLAR VA XUShMUOMALALIK MEʼYORLARINI OʻQITISh

Mualliflar

  • Rustamov Ilxom Tursunovich

    Tashkent State Agrarian University image/svg+xml

Kalit soʻzlar: ingliz tili, latifa, nutq formulasi, nutqiy akt, pragmatik kompetensiya, pragmatik xato, rad javobi, uzr soʻrash, xushmuomalalik

Annotatsiya

Maqolada ingliz tilini oʻrganuvchilarga nutqiy aktlar va xushmuomalalik meʼyorlarini oʻrgatishda oʻzbek va ingliz latifalaridan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi ona tilidagi pragmatik meʼyorlarning xorijiy til muloqotiga koʻchishi bilan bogʻliq ehtimoliy tushunmovchiliklarni oʻquv jarayonida muhokama qilish zaruratidan kelib chiqadi. J.Searle tasnifi, P.Brown va S.Levinsonning xushmuomalalik nazariyasi hamda J.Thomasning pragmatik xatolar tipologiyasi asosida taklif, iltimos, rad javobi, uzr soʻrash, minnatdorchilik, shikoyat va nutq formulalariga oid maqsadli tanlangan 12 latifa tavsifiy tahlil qilindi. Tanlangan matnlarda kulgi koʻpincha nutqiy aktning bilvosita ifodalanishi yoki xushmuomalalik formulasining vaziyatga mos kelmasligi bilan bogʻliqligi kuzatildi. Tahlil asosida latifalar bilan ishlashning aniqlash, tahlil, qiyoslash va qoʻllash bosqichlaridan iborat modeli hamda nutqiy vaziyatni toʻldirish topshiriqlari ishlab chiqildi. Taklif etilgan materiallar pragmatik meʼyorlarni muhokama qilishga xizmat qilishi mumkin.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Thomas J. Cross-cultural pragmatic failure. // Applied Linguistics, 1983, Vol. 4, № 2. – P. 91-112.

2. Austin J.L. How to Do Things with Words. – Oxford: Clarendon Press, 1962.

3. Searle J.R. A classification of illocutionary acts. // Language in Society, 1976, Vol. 5, № 1. – P. 1-23.

4. Brown P., Levinson S.C. Politeness: Some Universals in Language Usage. – Cambridge: Cambridge University Press, 1987.

5. Leech G.N. Principles of Pragmatics. – London; New York: «Longman», 1983.

6. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008.

7. Hakimov M. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. – Toshkent: «Akademnashr», 2013.

8. Wierzbicka A. Cross-Cultural Pragmatics: The Semantics of Human Interaction. – Berlin; New York: Mouton de Gruyter, 1991.

9. Fox K. Watching the English: The Hidden Rules of English Behaviour. – London: «Hodder & Stoughton», 2004.

10. Kasper G. Can pragmatic competence be taught? (NetWork #6). – Honolulu: University of Hawai‘i, Second Language Teaching & Curriculum Center, 1997.

11. Kasper G., Rose K.R. Pragmatic Development in a Second Language. – Malden, MA: Blackwell, 2002.

12. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2013-yil 8-maydagi 124-son “Uzluksiz ta’lim tizimining chet tillar bo‘yicha davlat ta’lim standartini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Qarori (2021-yil 13-avgustdan kuchini yo‘qotgan).

13. Rustamov I. Preservation of illocutionary and perlocutionary effects of jokes in translation. // Open Academia: Journal of Scholarly Research, 2025, Vol. 3, № 5. – P. 5-10.

14. Bell N., Attardo S. Failed humor: Issues in non-native speakers’ appreciation and understanding of humor. // Intercultural Pragmatics, 2010, Vol. 7, № 3. – P. 423-447.

15. Afandi latifalari [Elektron resurs]. – Toshkent: Ziyouz.com kutubxonasi. – URL: https://www.ziyouz.com/kutubxona/category/38-o-zbek-xalq-og-zaki-ijodi?download=1777%3Aafandi-latifalari.

16. Afandi haqida latifalar = Анекдоты о ходже Насреддине. / to‘plovchi va muharrir A. Muhamedjanov. – Toshkent: ART FLEX, 2009.

17. Jokes for All Occasions / selected and edited by one of America’s foremost public speakers. – New York: Edward J. Clode, 1922 [Elektron resurs]. – URL: https://www.gutenberg.org/ebooks/21084.

18. Dave’s Funniest Joke of the Fringe 2023 [Elektron resurs]. // British Comedy Guide, 2023. – URL: https://www.comedy.co.uk/fringe/news/7492/dave-funniest-jokes-fringe-2023/ .

19. Grice H.P. Logic and conversation. // Syntax and Semantics, Vol. 3: Speech Acts / ed. by P. Cole, J.L. Morgan. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41-58.

20. Byram M. Teaching and Assessing Intercultural Communicative Competence. – Clevedon: Multilingual Matters, 1997.

21. Heidari-Shahreza M. A. Humor in the language classroom: Pedagogical benefits and practical considerations. // TESOL Journal, 2021, Vol. 12, № 2. – Article e572.