ADABIYOT VA SANʼAT INTEGRATSIYASI KONTEKSTIDA MUALLIF POZITSIYASINI ANIQLAShNING KOGNITIV YONDAShUVLARI

Mualliflar

  • Moldagali Bakytgul

    Abay nomidagi Qozoq milliy pedagogika universiteti, Olmaota, Qozogʻiston

  • Alpysbay Aliya Rustemovna

    Al-Farobiy nomidagi Qozoq milliy universiteti, Olmaota, Qozogʻiston

  • Suleymenova Zharkynbike Nauayevna

    Qozoq milliy xotin-qizlar pedagogika universiteti, Olmaota, Qozogʻiston

Kalit soʻzlar: muallif pozitsiyasi, kognitiv yondashuvlar, emotsional intellekt, adabiy tahlil, sanʼat integratsiyasi, qozoq adabiyoti

Annotatsiya

Maqolada umumiy oʻrta taʼlim maktablarida qozoq adabiyotini oʻqitish jarayonida muallif pozitsiyasini anglashning kognitiv yondashuvlari adabiyot va sanʼatning oʻzaro uygʻunligi doirasida koʻrib chiqiladi. Tadqiqot mazmuni Qozogʻistonning zamonaviy taʼlim tizimidagi shaxsga yoʻnaltirilgan taʼlim, funksional savodxonlik va emotsional intellektni rivojlantirish talablariga bevosita bogʻliq. Anʼanaviy mazmuniy-tuzilmaviy tahlilda oʻquvchining emotsional idroki va individual interpretatsiyasi ikkinchi darajada qolib kelgani taʼkidlanib, mazkur kamchilikni bartaraf etishda sanʼat turlaridan kognitiv va emotsional vosita sifatida foydalanish imkoniyatlari koʻrsatib beriladi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Panaïotidu Maria-Eirini. Intertextuality and Literary Reading: A Cognitive Poetic Approach (PhD dissertation). Nottingham: University of Nottingham. 2011.

2. Kolaiti P. Introduction. In Literature and Art as Cognitive Objects: From a Poetics of Language to a Poetics of Action (pp. 1–14). Cambridge: Cambridge University Press. 2025.

3. Kabdolov Z. Söz öneri: Oqulyq-monografiya [The Art of Speech: Textbook-Monograph]. -Almaty: «Sana», 2007.

4. Bakhtin M. Voprosy literatury i estetiki [Questions of Literature and Aesthetics] (2nd ed., revised and supplemented). -Moscow: 2005. –P. 506.

5. Imanalieva G.Q. Qazaq tilindegi emotsionaldy qurylymdar [Emotional Structures in the Kazakh Language]. -Almaty: Qazaq Universiteti. 2011, –P. 255.

6. Brandesov R.F. Emotsionalny rezonans i urok literatury [Emotional Resonance and the Literature Lesson] // Literatura v shkole, 20-33. 2008.

7. “Ult maktanyshyna aynalgan Kanipa Omargalikyzy Bitibaeva – kazakh mektepterinde adebietti oqytudyn ädistemesi men zhana texnologiyasyn qalyptastyrgan ädisker-ustaz” [Kanipa Omargalikyzy Bitibaeva, a National Pride – Educator Who Developed the Methodology and New Technology of Teaching Literature in Kazakh Schools]. Collection. –Öskemen: Öñiraralyq pedagogikalyq oqu zhynagy, 2022.

8. Xu L., Hu J. Language feedback responses, voices and identity (re)construction: Experiences of Chinese international doctoral students. // Innovations in Education and Teaching International, 57(6), 724-35. 2020.

9. Daoussis L., McKelvie S.J. Musical preferences and effects of music on a reading comprehension test for extraverts and introverts. // Perceptual and Motor Skills, 62(1), 283-289, 1986.

10. Hauck P.,Hecht H. Emotionally congruent music and text increase immersion and appraisal. PLoS One, 18(1), 1-24. 2023.

11. Hempenstall K. (2025, August 12). How might a stage model of reading development be helpful in the classroom? National Institute for Direct Instruction.

12. Snow C.E. Reading for understanding: Toward a research and development program in reading comprehension. Santa Monica, CA: RAND Corporation. 2002.

13. Emotsionalny rezonans [Emotional Resonance]. Moscow: Moscow School of Conflictology.

14. Aidarkhan N. (n.d.). Oralhan Bokey shygarmalaryndagy adam men tabigat tutastygy [The unity of man and nature in Oralhan Bokeyʼs works] // Massaget.kz.

15. Nurlanova A., Jamsap A. Oralhan Bokey shygarmalaryndagy Altai tabigaty [The Altai nature in Oralhan Bokeyʼs works] // Karaelmas Sosyal Bilimler Dergisi. 2023.

16. Esemбекov T.O. (2015). Korkem matin teoriýasy: oqu quraly [Theory of Artistic Text: Textbook]. Almaty: Qazaq Universiteti. 2015, –P.186.

17. Ricoeur P. (n.d.). Germenevtika i psihoanaliz. Religiya i vera [Hermeneutics and Psychoanalysis. Religion and Faith].

18. Kereyeva A.A. Ispolzovanie kognitivnoi lingvistiki pri interpretatsii predlogov inostrannogo yazyka [The use of cognitive linguistics in interpreting foreign language prepositions] // Vestnik Kokshetauskogo universiteta imeni Sh.Ualihanova. Seriya Pedagogicheskie nauki, 2, 47–55. 2024.

19. Muratbekov S. (2016, May 31). Zhusan iisi: povest [The Smell of Wormwood: A Novella] // Egemen Qazaqstan.

20. Aitbaev Q. (n.d.). Kokeykesti (Tattimbet Qazangapuly) [Kokeykesti (Tattimbet Kazangapuly)].

21. Suretshi Äbilkhan Kasteev bügingi küni ortamyzğa qayta oralars bolsa… [If the artist Äbilkhan Kasteev were among us today…]

22. Kasteev Q. (2024, January 19). Kasteev qylqalamynyn küdireti [The Power of Kasteevʼs Brush] // Arainfo.kz.

23. Aqan M. (n.d.). Qar qyzy ülken shygarmaga arqau bola alatyn povest [“The Snow Girl”: A Novella Suitable as a Major Work] // Massaget.kz.

24. Piräli G. Zh. Korkem prozadagy psihologizm zhane onyn beineleu kuraldary: oqu quraly [Psychologism in Artistic Prose and Its Expressive Means: Textbook]. Almaty: Qazaq Universiteti, 2016, –P. 366.

25. Mhilli O. Authorial voice in writing: A literature review. Social Sciences & Humanities Open, 8(1), 100550. 2023. –ISSN 2590-2911.