IMO-IShORA TILINING KAR BOLALARDA MATNNI TUShUNISh KOʻNIKMALARINI RIVOJLANTIRIShGA TAʼSIRI

Mualliflar

  • Salamova Feruza Xakimbekovna

    Nukus State Pedagogical Institute named after Ajiniyaz image/svg+xml

Kalit soʻzlar: kar bolalar, imo-ishora tili, matnni tushunish, surdopedagogika, lingvistik bilingvizm, kognitiv rivojlanish.

Annotatsiya

Maqolada imo-ishora tilining kar va zaif eshituvchi oʻquvchilarda matnni oʻqish va tushunish koʻnikmalarini rivojlantirishga koʻrsatadigan taʼsiri tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi bilingval yondashuv asosida imo-ishora nutqining kar bolalar mantiqiy va obrazli tafakkurini shakllantirish hamda matn mazmunini dekodlash (shifrdan chiqarish) tezligini oshirishdagi pedagogik imkoniyatlarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi sifatida korreksion-pedagogik eksperiment va oʻquvchilarning matnni tushunish darajasini aniqlovchi qiyosiy monitoring usullari qoʻllanilgan. Natijalar shuni koʻrsatdiki, dars jarayonida tizimli ravishda vizual-fazoviy imo-ishora tayanchlaridan foydalanish kar bolalarda mavhum soʻz va tushunchalarni grafik matn bilan bogʻlash vaqtini oʻrtacha 30% ga qisqartiradi hamda matn mohiyatini anglash darajasini sezilarli darajada oshiradi. Xulosa qilib aytganda, imo-ishora tili kar oʻquvchilar uchun matnli maʼlumotlarni oʻzlashtirishda fundamental «kognitiv koʻprik» vazifasini bajaradi va maxsus taʼlim tizimida bilingval metodikani keng joriy etish zaruratini asoslaydi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktyabrdagi “Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarga taʼlim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4860-sonli Qarori.

2. Выготский Л.С. Основы дефектологии: учебник для вузов. - Санкт-Петербург: «Лань», 2024.

3. Зайцева Г.Л. Жестовая речь. Дактилология: учебник для студентов высших учебных заведений. - Москва: «Владос», 2019.

4. Комарова А.А. Билингвистическое обучение глухих: история и современность. // Альманах Института коррекционной педагогики. 2020. № 40. - С. 15-32.

5. Соловьева Т.А. Особенности понимания текста текстов разных стилей учащимися с нарушениями слуха. / Т.А.Соловьева, И.Л.Соловьева. // Дефектология. 2021. № 3. - С. 44-53.

6. Cummins J. Bilinguality and Literacy Development in Deaf Children. // Journal of Deaf Studies and Deaf Education. 2021. Vol. 26, no. 3. - P. 315-326.

7. Hoffmeister R.J. The relationship between American Sign Language (ASL) and reading comprehension in deaf children. / R.J.Hoffmeister, Caldwell-Harris C.L. // Frontiers in Psychology. 2022. Vol. 13. Article 914853.

8. Mayberry R.I. Reading development in deaf children: The critical role of early language acquisition. // Developmental Science. 2023. Vol. 26, no. 1. - P. 112-125.