AFORISTIK DISKURSDA OʻLIM KONSEPTINING METAFORIK MODELLARI

Mualliflar

Kalit soʻzlar: konsept оʻlim, aforizm, konseptual metafora, olamning lisoniy manzarasi. tushunchaviy komponent, obrazli komponent, qadriyatli komponent

Annotatsiya

Maqolada ingliz aforistik diskursida OʻLIM konseptining verballashuvi tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – aforizm ikkilamchi refleksiv konseptuallashtirish janri sifatida konseptning Z.D.Popova va I.A.Sternin modelida ajratilgan uch komponentini (tushunchaviy, obrazli va qadriyatli) qanday ifodalashini aniqlash hamda konseptual metafora nazariyasi doirasida uning obrazli komponenti asosida yotgan metaforik modellarni belgilashdan iborat. Tadqiqot materialini XVI–XX asrlar ingliz tilli mualliflarining nufuzli iqtiboslar va aforizmlar lugʻatlaridan tanlab olingan 45 ta aforizm tashkil etadi. Tahlil shuni koʻrsatadiki, aforistik korpus konseptning tushunchaviy mazmunini qayta taqsimlab, umumiylik va muqarrarlikni birinchi oʻringa chiqaradi hamda yakuniylikka qarshi chiqadi; uning obrazli komponenti personifikatsiya ustuvor boʻlgan yettita metaforik modelga tayanadi; qadriyatli komponenti esa ingliz frazeologiyasida qayd etilgan asosan salbiy bahoni teskarisiga aylantiruvchi melioratsiyaviy dominantni namoyon etadi. Shu tariqa aforizm ingliz til manzarasida konseptni ataylab aksiologik qayta talqin qilish mexanizmi sifatida namoyon boʻladi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Andrews R. Collins thematic dictionary of quotations. – HarperCollins, 1992.

2. Aскольдов С.А. Концепт и слово [Concept and word]. Под общ. ред. В.П.Нерознака. Русская словестность. Oт теории словесности к структуре текста. – Москва: «Academia», 1997. -С. 267–279.

3. Чудинов А.П. Метафорическая мозаика в современной политической коммуникации. – Екатеринбург: Уральский гос. пед. университет. 2003.

4. Daintith J., et al. Bloomsbury thematic dictionary of quotations. – Bloomsbury: 1989.

5. Douglas A. Webster's dictionary of quotations. – Random House: 2003.

6. Enright D.J. (Ed.). The Oxford book of death. – Oxford University Press, 1983.

7. Гильмутдинова A.Р., Самаркина Н.O., Биктемирова E.И. Стилистико-семантический анализ афоризмов с концептами «Life» i «Death». Филологические науки. Вопросы теории и практики 11(65), -С. 3, 2016. –С. 92-95.

8. Gross J. (Ed.).The Oxford book of aphorisms. – Oxford University Press, 1983.

9. Kaрасик В.И. O категориях лингвокультурологии. // Языковая личность: проблемы коммуникативной деятельности. – Волгоград: «Peremena». 2001. –С. 3-16.

10. Knowles E. (Ed.). The Oxford dictionary of quotations (8th ed.). – Oxford University Press, 2014.

11. Koлкова Н.A. Koнцепт «смерть» в пословичных текстах. [The concept "death" in proverbial texts]. // Вестник Oренбургского государственного университета, (11), 2008. – С. 8-15.

12. Kövecses Z. Metaphor: A practical introduction. – Oxford University Press, 2002.

13. Lakoff G., Johnson M. Metaphors we live by. – University of Chicago Press, 1980.

14. Lakoff G., Turner M. More than cool reason: A field guide to poetic metaphor. – University of Chicago Press, 1989.

15. Попова З.Д., Стернин И.А. Семантико когнитивный анализ языка. [Semantic-cognitive analysis of language]. –Воронеж: «Истоки», 2006.

16. Степанов Ю.С. Словарь русской культуры [Constants: A dictionary of Russian culture]. Языки русской культуры. 1997.

17. Воркачёч С.Г. Безразличие как этносемантическая характеристика личности: oпыт сопоставительной паремиологии. [Indifference as an ethnosemantic characteristic of personality: An essay in comparative paremiology]. Вопросы языкознания, (4), 1997. – С. 115-124.