JASALMA INTELLEKT (AI) ORTALÍǴÍNDA IOT MAǴLÍWMATLARÍN GOMOMORFIKALÍQ ShIFRLAW ALGORITMLERI TIYKARÍNDA QORǴAW

Mualliflar

  • Saparniyazov Berdax Abdirazakovich

    National University of Uzbekistan image/svg+xml

  • Saymanov Islambek Mirzabaevich

    National University of Uzbekistan image/svg+xml

  • Bazarbaev Axmet Qidirbayevich

    Nókis mámleketlik texnika universiteti

  • Shaniyazova Nesibeli Userbayevna

    Nókis mámleketlik texnika universiteti

Kalit soʻzlar: IoT, sun’iy intellekt, gomomorfik shifrlash, Paillier, BFV, CKKS, maxfiylik, kiberxavfsizlik, chiziqli regressiya

Annotatsiya

Maqolada buyumlar interneti (IoT) qurilmalari tomonidan hosil qilinadigan ma’lumotlarni sun’iy intellekt (AI) muhitida qayta ishlash davrida maxfiylikni ta’minlash masalalari tadqiq etilgan. IoT ma’lumotlarining xavfsizligini ta’minlash maqsadida gomomorfik shifrlash algoritmlari (PHE, SHE, FHE) tahlil qilingan. SI modellarida (chiziqli regressiya misolida) shifrlangan ma’lumotlar ustida matematik amallar bajarish mexanizmlari, Paillier, BFV va CKKS sxemalari misolida o‘rganilgan. Modellar aniqlik, hisoblash vaqti va xotiradan foydalanish bo‘yicha taqqoslanib, eng samarali algoritm aniqlangan.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Gentry C. A fully homomorphic encryption scheme (Doctoral dissertation, Stanford University). Chapter 4, -P. 95-120. 2009.

2. Paillier P. Public-key cryptosystems based on composite degree residuosity classes. In Advances in Cryptology — EUROCRYPT ’99, -P. 223-238. 1999.

3. Fan J., and Vercauteren, F. (2012). Somewhat Practical Fully Homomorphic Encryption. IACR Cryptol. ePrint Arch., 2012, -P. 144.

4. Cheon J.H., Kim A., Kim M., Song Y. Homomorphic encryption for arithmetic of approximate numbers. In International cryptography (Asiacrypt 2017), pp. 409–437.

5. Olaniyi O.O. A Novel AI-Driven Homomorphic Encryption Framework for Secure Real-Time Telehealth Data Analysis. Asian Journal of Research in Computer Science, 18(11), -P. 1-17. 2025.

6. Ullah S., Li J., et al. Homomorphic Encryption Applications for IoT and Light-Weighted Environments: A Review. IEEE Internet of Things Journal, 12(2), -P. 45-58. 2025.

7. Zokirov S.I., Inomjonov I.T., Nuraliyev S.S. Gomomorfik shifrlash (FHE) usullari va algoritmlari tahlili. Avtomatlashtirish, Elektronika va Sun’iy Intellekt Respublika Konferensiyasi materiallari, 1(1), 2-3 b. 2026.

8. Rivest R.L., Adleman L., Dertouzos M.L. On data banks and privacy homomorphisms. Foundations of secure computation, 4(11), -P. 169-180. 1978.

9. Brakerski Z. Fully homomorphic encryption without modulus switching. In Advances in Cryptology – CRYPTO 2012, -P. 868-886.

10. Halevi S., Shoup V. Algorithms in HElib. In Advances in Cryptology – CRYPTO 2014, -P. 554-571.

11. Kim M., Lauter K. Private AI: Machine learning on encrypted data. IACR Cryptology ePrint Archive, 2015.