QARAQALPAQ XALÍQ DÁSTANLARÍNDA TÚS MOTIVINIŃ IZERTLENIW TARIYXÍ

Mualliflar

  • Kulımbetova A.K.

    Nukus State Pedagogical Institute named after Ajiniyaz image/svg+xml

Kalit so‘zlar: qoraqalpoq xalq dostonlari, tush motivi, mifopoetika, arxetip, ramz, kosmogoniya, qiyosiy-tipologik yondashuv, milliy o‘ziga xoslik, folklorshunoslik

Annotatsiya

Maqolada qoraqalpoq xalq dostonlarida uchraydigan tush motivining tadqiqot tarixi, semantik qatlamlari va ramziy mazmuni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida tush motivining qadimgi davrdagi shakllari, sovet davrida yuz bergan o‘zgarish jarayonlari va mustaqillik davrida qayta tiklanish holatlari o‘rganildi. Qiyosiy-tipologik yondashuv asosida qoraqalpoq eposidagi tush motivi boshqa turkiy xalqlar eposlari bilan taqqoslandi, uning milliy o‘ziga xosliklari va poetik xususiyatlari aniqlandi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, tush motivi qoraqalpoq xalq dostonlarida nafaqat syujetni rivojlantiruvchi badiiy vosita, balki xalqning kosmogoniya qarashlari, diniy e’tiqodlari va tarixiy-madaniy merosining muhim madaniy kodi hisoblanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Жирмунский В.М. Сказание об Алпамыше и богатырская сказка. – Москва: «Восточная литература», 1960.

2. Жирмунский В.М. Тюркский героический эпос. – Москва: Книга по Требованию, 2013.

3. Кидайш-Покровская, Нурмагамбетова – Кобланды-батыр. Казахский героический эпос. /Изд. подгот. и пер. Н.В.Кидайш-Покровская, О.А.Нурмагамбетова. – Москва: 1975 (Эпос народов СССР).

4. Кыдырбаева Р.З. Связь древних пластов киргизского и якутского эпосов. Эпос «Манас»: Генезис. Поэтика. Сказительство. – Бишкек: «Шам», 1996.

5. Максетов К.М. Очерки по истории каракалпакского фольклора. – Ташкент: «Фан» Узбекской ССР., 1977.

6. Мирзаев Г., Саримсоқов Б. Достон, унинг турлари ва тарихий тараққиёти. / Узбек фольклорининг эпик жанрлари. – Тошкент: 1981.

7. Райхл Карл. Тюркский эпос: традиции, формы, поэтическая структура. Карл Райхл; пер. с англ. В.Трейстер под ред. Д.А.Функа. – Москва: «Восточная литература», 2008.

8. Неклюдов С.Ю. Героический эпос монгольских народов. – Москва: «Наука», 1984.

9. Тилегенов А.Т. Формирование духовно-нравственных ценностей средствами каракалпакских народных дастанов. // Образование через всю жизнь: непрерывное образование в интересах устойчивого развития, 12(2), 2014. – С. 265-266.