ҚАРАҚАЛПАҚ ЭПОСЛАРЫНЫҢ ГЕНЕЗИСИНЕ ТИЙКАР БОЛҒАН СЮЖЕТЛИК МОТИВЛЕР ҲӘМ ОНЫҢ СЫРТ ЕЛ АЛЫМЛАРЫ ТӘРЕПИНЕН ҮЙРЕНИЛИЎИ МӘСЕЛЕЛЕРИ - Алламбергенов, К.; Алламбергенова, Г.К. (SCIENCE and SOCIETY, 2017)
Мақолада қорақалпоқ туркий фольклоршунослигида ўрганилмаган муаммолардан бири - туркий халқлар, шу жумладан, қорақалпок эпосларининг пайдо бўлишида, генезисида ғоявий -эстетик асосларининг бири бўлиб хизмат қилган сехрли ҳодисали сюжет мотивларнинг туркий - муғул, араб-форс халқларининг оғзаки эпик меросларидаги кўриниши, уларнинг учраши ва хусусиятлари қиёсий - типологик усулда ўрганилган. Бу сехрли сюжетли мотивларнинг номи кўрсатилган халқларнинг эпик меросларида муштарак сюжетлар шаклида учраши уларнинг бир манбадан келиб чиқганлигидан, бу халқларнинг кўп йиллик тарихий - маданий алоқаларидан, руўхий - маданий яқинликларидан дарак бериб туради. Бу ҳақда келтирилган чет эл олимларининг фикрлари эса дастлабки қиёсий - типологик тадқиқотлардан дарак бериб туради деган ишончли билан якунланган.
Keywords: генезис; типология; «Шариёр» достони: олтин, кумуш ҳайдарли боланинг туғилиш мотиви; «Шариёр» ва «Мунглик Зорлик»; «Шариёр» ва «Салтан падшох ҳақидаги эртак»; «Едиге» достони нурдан, қуёшдан ёки кабутар (қуш) қиёфасидаги паридан (сув парисидан) илоҳий туғилиш мотиви; «Қириқ қиз» достони: аёллар подшоҳлиги ёки матриархат давридаги хотин-қизларнинг устунлиги мотиви; Ш.Валиханов, В.М.Жирмунский, Ш.Маржани, И.В.Толмачёв, С.Ошеров, Е.М.Мелетинский, С.Қасқабасов, И.А.Беляев, Н.Каразин ва ҳ.к. чет эл олимларининг қиёсий - типологик тадқиқотлари