НОТИҚЛИК САНЪАТИНИНГ ТАРИХИЙ ИЛДИЗЛАРИ

Mualliflar

  • Кошекова Айнур Аргынтаевна

    Қозоқ миллий аёллар педагогика университети Олмаота шахри, Қозоғистон Республикаси

  • Турткилбаева Турсинай Абдигазиевна

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

Калит сўзлар: нотиқлик санъати, қозоқ нотиқлиги, бадиий нутқ маданияти, тарихий илдизлар, қадимги Ҳиндистон, веда матнлари, буддавийлик мантиқи, қадимги Хитой, Конфутсий таълимоти, фалсафий мунозара, нутқ маданияти, миллий дунёқараш, типологик ворисийлик

Аннотация

Мақолада Ҳиндистон ва Хитойнинг қадимги маданиятларида нотиқлик санъатининг тарихий илдизлари ва шаклланиш хусусиятлари, шунингдек, уларнинг қозоқ сўз маданияти ривожланиши билан алоқаси кўриб чиқилади. Веда матнлари ва буддавийлик мантиғи орқали тақдим этилган қадимги ҳинд нотиқлик анъанаси, ифодали нутқни шакллантиришда оғзаки узатиш, ритм, такрорлаш ва барқарор нутқ усулларининг аҳамияти таҳлил қилинади. Конфуций нутқий шаклларининг ихчамлиги, диалогиклиги ва афористиклиги, "олижаноб" ва "пасткаш" тушунчаларининг қарама-қарши қўйилиши таҳлил қилинган. Бу тасаввурлар қозоқларнинг анъанавий яхши ва ёмон инсон тушунчалари, катталарни ҳурмат қилиш, ота-онани, аждодларни эъзозлаш, анъаналарга риоя қилиш ва жамиятга хизмат қилиш қадриятлари билан қиёсланади. Қадимги ҳинд ва қадимги хитой нутқ анъаналарининг қозоқ сўз маданиятига типологик яқинлиги ва уларнинг қозоқ нотиқлик санъати ривожланишининг маданий асосларини ўрганишдаги аҳамияти ҳақида хулоса қилинади.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Веды – тексты Вед на русском: Ригведа, II, 20-43. http://scriptures.ru/vedas/

2. Маковельский А. О. История логики. –Москва: 1967, -С. 321.

3. Конфуций. Лунь Юй. Восточная литература. 2001. –С. 213. http://www.phantastike.com/link/philosophy/lunөyuy.zip)

4. Қазақша Мақал - Мәтел: «Жақсы мен Жаман» ZhARAR |Мақал-мәтелдер. https://www.zharar.com/kz/makal/1059-good.html#title