СУВ РЕСУРСЛАРИ ЧЕКЛАНГАН ҲУДУДЛАРДА ФРАНК-ВУЛЬФ УСУЛИДАН ФОЙДАЛАНИБ ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ ЕКИНЛАРИНИ ЖОЙЛАШТИРИШНИ ОПТИМАЛЛАШТИРИШ

Mualliflar

  • Утеулиев Ниетбай Утеулиевич

    Нукус давлат техника университети

  • Қулмуратов Қуўанышбай Дуйсенбаевич

    Нукус давлат техника университети

  • Калханов Полатбек Жумабаевич

    Инновацион технологиялар университети

Калит сўзлар: Франк–Вульф усули, чизиқли бўлмаган дастурлаш, модель, оптималаштириш, квадратик функция, мақсад функцияси, шартли градиент усули

Аннотация

Мақолада Қорақалпоғистон Республикаси Чимбой туманидаги 45 гектарлик тажриба майдонида егин майдонидларини тўртта егин – ғўза, бўғдой, қовун ва мош ўртасида тақсимлашни оптималаштириш учун чизикли бўлмаган дастурлаш модели қурилган. Анъанавий чизиқли моделлардан фарқли ўлароқ, тўпроқ шўрланиши ва маржинал ҳосилдорликнинг камайишини ҳисобга олувчи квадратик мақсад функцияси қўлланилган. Модель тўққиз гуруҳ чекловни ўз ичига олади ва масала Франк-Вульф усули билан ечилган. Натижада умумий соф фойда 20,5% га (425,6 млн сўмдан 512,8 млн сўмгача) ошди, сувдан фойдаланиш самарадорлиги эса 18,8% га яхшиланди.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Besbes M., Makhlouf M., Hammami S. Optimal resource allocation in agriculture: a nonlinear programming approach. // European Journal of Operational Research, 2022, 298(3). – P. 1012-1025.

2. Bobojonov I., Lamers J.P.A., Bekchanov M., Djanibekov N., Martius C., Müller M. Optimization of crop allocation under uncertainty: a case study from Uzbekistan. // Agricultural Systems, 2016, 148. – P. 112-121.

3. Chen Y., Zhang W., Li H., Wang J. A nonlinear programming model for optimal irrigation water allocation based on crop water productivity. // Water Resources Management, 2023, 37. -P. 2105-2121.

4. Frank M., Wolfe P. An algorithm for quadratic programming. // Naval Research Logistics Quarterly, 1956, 3(1-2). – P. 95-110.

5. Jaggi M. Revisiting Frank-Wolfe: Projection-Free Sparse Convex Optimization. // Proceedings of the 30th International Conference on Machine Learning (ICML), 2013, 28. – P. 427-435.

6. Karimov A., Matyakubov B., Hamidov M. Sustainable agricultural practices in Karakalpakstan: challenges of water scarcity. // Sustainability, 2024, 16(1). – P. 88.

7. Karimov A., Matyakubov B., Shirokova Y., Okuyama A. Spatial and temporal variation of soil salinity in the lower reaches of the Amu Darya River. // Arid Land Research and Management, 2021, 35(3). – P. 261-278.

8. Khaydarov S., Matyakubov B., Karimov A. Optimizing crop rotation patterns for water saving in the Aral Sea region. // Central Asian Journal of Water Research, 2022, 8(2). – P. 12-28.

9. Salaev O., Matyakubov B., Karimov A. Climate change impact on water resources and crop yield in the lower reaches of the Amudarya river. //Environmental Science & Policy, 2023, 140. –P. 11-23.

10. Zhu X., Zhang J., Zhang X., Liu J. Mathematical modeling of crop yield response to water deficit: a review. // Agricultural Systems, 2022, 196. – P. 103325.