РУС ВА ҚОРАҚАЛПОҚ ТИЛЛАРИ ИНТЕРФЕРЕНЦИЯСИ: ФОНЕТИК, ГРАММАТИК ВА ЛЕКСИК ЖИҲАТЛАРИ

Mualliflar

  • Турабаева Назира Айтмуратовна

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

  • Жумашова Назигул Тангирбергеновна

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

Калит сўзлар: тил контактлари, интерференсия, икки тиллилик, қорақалпоқ тили, рус тили, фонетик кўчириш, морфосинтаксис, кодли алмаштириш

Аннотация

Мақолада барқарор рус-қорақалпоқ икки тиллилиги шароитида тиллараро ўзаро таъсир жараёнлари тадқиқ этилган. Қорақалпоғистон Республикасининг бир неча туманларида тўпланган спонтан нутқнинг дала ёзувлари материал бўлиб хизмат қилади. Таҳлил уч даражани ўз ичига олади: фонетик, грамматик ва лексик. Интерференсия асимметрик характерга эга эканлиги ва унинг интенсивлиги контактлашувчи тизимларнинг типологик дистантлиги билан белгиланиши аниқланган. Лексика энг кўп сингадиган соҳа бўлиб, қорақалпоқ тилининг морфологик тузилиши сезиларли даражада барқарорликни намоён этади.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Вайнрайх У. Языковые контакты: Состояние и проблемы исследования. / Пер. с англ. Ю.А.Жлуктенко. – Киев: «Вища школа», 1979.

2. Хауген Э. Процесс заимствования. // Новое в лингвистике. Вып. 6. – Москва: «Прогресс», 1972. – С. 344-382.

3. Баскаков Н.А. Каракалпакский язык: Фонетика и морфология. – Москва: Изд-во АН СССР, 1952.

4. Баскаков Н. А. Введение в изучение тюркских языков. – Москва: «Высшая школа», 1969.

5. Бердимуратов Е. Б. Каракалпак тилинин лексикологиясы. – Нукус: «Билим», 1994.

6. Ниязов Х. А. Орыс-каракалпак тил байланыслары. – Нукус: «Каракалпакстан», 1987.

7. Айтбаев О. Казахско-русское двуязычие: социолингвистический аспект. – Алматы: «Ғылым», 1989.

8. Нурмуханова М. К. Языковые контакты в полиэтническом регионе. – Нукус: НГПИ, 2015.

9. Thomason S. G., Kaufman T. Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics. – Berkeley: University of California Press, 1988.

10. Thomason S.G. Language Contact: An Introduction. – Edinburgh: Edinburgh University Press, 2001.

11. Myers-Scotton C. Social Motivations for Codeswitching. – Oxford: Clarendon Press, 1993.

12. Myers-Scotton C. Contact Linguistics: Bilingual Encounters and Grammatical Outcomes. – Oxford: Oxford University Press, 2002.

13. Matras Y. Language Contact. – Cambridge: Cambridge University Press, 2009.

14. Johanson L. Turkic Indeclinables. // Turkic Languages. Vol. 6. – Wiesbaden: Harrassowitz, 2002. – P. 76-113.

15. Johanson L. Contact-induced change in a code-copying framework. // Language Change. – Berlin: Mouton de Gruyter, 2002. – P. 285–313.

16. Winford D. An Introduction to Contact Linguistics. – Oxford: Blackwell, 2003.

17. Muysken P. Bilingual Speech: A Typology of Code-Mixing. – Cambridge: Cambridge University Press, 2000.

18. Grenoble L.A. Language Policy in the Soviet Union. – Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 2003.

19. Smagulova J. Language Policies of Kazakhization and their Influence on Language Attitudes and Use. // International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 2008, Vol. 11, №3-4. – P. 440-475.

20. Wurm S.A. (ed.) Atlas of the World's Languages in Danger of Disappearing. – Paris: UNESCO Publishing, 2001.