ПРОБЛЕМЫ ЗАПЫЛЕННОСТИ АТМОСФЕРЫ ЕСТЕСТВЕННЫМИ ИСТОЧНИКАМИ

Mualliflar

  • Тлеумуратова Б.С.

    Каракалпакский научно-исследовательский институт естественных наук ККО АН РУз

  • Уразымбетова Э.П.

    Таян сўзлар: атмосферанинг чангланиши, соғликка таъсири, иқлимга таъсири, мониторинг, заифлаштириш чоралари.

Калит сўзлар: запылённость атмосферы, влияние на здоровье, влияние на климат, мониторинг, меры ослабления

Аннотация

Умумлаштирувчи характердаги мақолада атмосфера чангланишининг соғлиққа таъсири, иқлим ва мониторинг муаммолари каби асосий масалалари келтирилган. Бундан ташқари, атмосфера чангланишини ўрганишнинг баъзи услубий муаммолари кўриб чиқилади. Энг катта атмосфера чангланиши чанг бўрони пайтида ва ундан кейин 1-2 кун ичида кузатилганлиги сабабли, мақолада чанг бўронларининг метеорологик шароитларига муҳим ўрин ажратилган. Мақоланинг якуний қисми атмосферадаги чанг миқдорини камайтиришнинг амалда ягона чораси бўлган фитомелиорацияга бағишланган.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Eurasianet (2021) Film explores a dirty problem in Kyrgyzstan and Uzbekistan.

2. Prospero J.M. et al. Environmental characterization of global sources of atmospheric soil dust identified with the Nimbus 7 Total Ozone Mapping Spectrometer (TOMS) absorbing aerosol product //Reviews of geophysics. 2002. Т. 40. №. 1. -С. 2-1 – 2-31.

3. Семенов О.Е., Шапов А.П., Галаева О.С., Идрисова В.П. Ветровой вынос и песчано-солевые выпадения с осушенной части дна Аральского моря. // Аридные экосистемы. – 2006. Т. XII. 29. -С. 47–58.

4. Wu Y. et al. Sand and dust storms in Asia: a call for global cooperation on climate change The Lancet Planetary Health. 2021. Т. 5. №. 6. –Р. 329-330.

5. Вейсов С.К. и др. Ситуационный анализ. Песчаные и пыльные бури в Центральной Азии. // Региональные подходы в борьбе с песчаными и пыльными бурями и засухой в Центральной Азии. –Алматы: 2021. –С. 78.

6. Тлеумуратова Б.С., Мамбетуллаева С.М., Мустафаева Р. Моделирование выноса солей с обсохшего дна Аральского моря и его последствий. //Евразийское научное объединение. 2015. Т. 3. №. 10. – С. 238-242.

7. Тлеумуратова Б.С. Математическое моделирование влияния трансформаций экосистемы Южного Приаралья на почвенно-климатические условия. Дисс. … д-ра физ.-мат. наук. – Ташкент: 2018. –С. 209.

8. Creamean J.M. et al. Dust and biological aerosols from the Sahara and Asia influence precipitation in the western US //science. 2013. – Т. 339. №. 6127. – С. 1572-1578.

9. Tao Z. et al. Microphysics and radiation effect of dust on Saharan air layer: An HS3 case study //Monthly Weather Review. 2018. Т. 146. №. 6. – С. 1813-1835.

10. Арушанов М.Л., Тлеумуратова Б.С. Динамика экологических процессов Южного Приаралья //Гамбург: Palmarium.–2012.–183 с.

11. Тлеумуратова Б.С., Нарымбетов Б.Ж. Конвективный вынос аэрозоля в Южном Приаралье. // Вестник ККО АН РУ. 2021. №1. - С.69 –72.

12. Shi L. et al. Temporal variation of dust emissions in dust sources over Central Asia in recent decades and the climate linkages //Atmospheric Environment. 2020. Т. 222. – С. 117-176.

13. Толкачева Г.А., Ковалевская Ю.И., Шардакова Л.Ю. Оценка миграции солей в бассейне Аральского моря. // Проблемы освоения пустынь. 1998. №3–4.

14. Концепции охраны окружающей среды Республики Узбекистан до 2030 года. // Национальная база данных законодательства, 31.10.2019 г., № 06/19/5863/3979; 13.11.2020., № 06/20/6110/1512.

15. Кубланов Ж.Ж., Тлеумуратова Б.С. Оценка эффективности антропогенных воздействий на осушенном дне Аральского моря по ослаблению выноса солей. //Universum: химия и биология. 2023. №. 2-1 (104). – С. 15-20.