ҮСТИРТТЕН ТАБЫЛҒАН АЙҚАЛ ЕСТЕЛИГИНЕ БАЙЛАНЫСЛЫ БАЗЫБИР МАҒЛЫЎМАТЛАР

Mualliflar

  • Қанаатов Е.Е.

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

Калит сўзлар: Айқал, Балбал, Устюрт, Байте, тош ҳайкаллар, кўчманчилар, сак-массагетлар

Аннотация

Мазкур мақолада Устюрт кенгликлеридан топилган антропоморфлик тош ҳайкаллар тўғрисида гап боради. Қадимдан туркий халқларда машҳур бўлган балбалтошлар қорақалпоқ тилида айқал деб ҳам номланади. Ушбу тошлар вафот этган қавм оқсоқоли, ботири ёки бошқа обрўли инсонлар шарафига қад ростлаган. Тадқиқотлардан маълум бўлишича, Устюртда топилган тош ҳайкаллар туркий дунёга оид қадимий балбалтошлардан ҳам қадимироқ бўлиб, милоддан аввалги V-II асрлар ёдгорлиги бўлиб чиқди. Устюртдан топилган ана шундай қадимий айқалдан иккитаси Қорақалпоғистонга олиб келиниб, уларнинг биттаси Ўзбекистон Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими археология музейида сақланмоқда. Ушбу ҳайкаллар сак-массагетлар удуми билан боғлиқлиги олимлар илмий ишларида қайд этилган.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Андрианов Б.В. Этническая территория каракалпаков в северном Хорезме // ТХАЭЭ, т. III, – М.: 1958.

2. Насыров Д., Доспанов О. Қарақалпақ диалектологиясы. – Нөкис: 1995.

3. Марғұлан Ә.Х. Ежелгі мәдениет куәлары. – Алматы: «Жазушы», 1966.

4. https://hidoyat.uz/50603

5. http://https//ru.wikipedia.org/wiki/Массагеты

6. Ольховский В. С., Галкин Л. Л. Культовый комплекс на Устюрте. // Советская археология, 1990. № 4.