МЯГКОПЛОДНИК КРИСТМОЛИСТНЫЙ-MALACOCARPUS CRITHMIFOLIUS (RETZ.) C.A.MEY., ВО ФЛОРЕ РЕСПУБЛИКИ КАРАКАЛПАКСТАН

Mualliflar

  • Ажиев А.Б.

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

  • Уснатдинов Ж.Н.

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

  • Юлдашова Л.М.

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

  • Сабирова Г.Ж.

    Нукусский медицинский колледж

Калит сўзлар: тилким баргли юмшоқ мева, юмшоқ меванинг кўпайиши, юмшоқ меванинг кимёвий таркиби, юмшоқ меванинг биологияси, юмшоқ меванинг ботаник тавсифи ва бошқалар

Аннотация

Мақолада Қорақалпоғистон Республикасида тилким баргли юмшоқ мева - Маласосарпус сритҳмифолиуснинг ўрганиш мақсади ва вазифалари, ботаник тавсифи, биологияси келтирилган. Юмшоқ мева ўсимлиги ноқулай шўрланган ерларда кенг қўллаш ҳамда Қорақалпоғистон ва Устюртнинг саноат районларида резавор ўсимлиги сифатида етиштириш учун истиқболли озиқ-овқат ва манзарали ўсимлик ҳисобланади. Кўплиги: 2022 йилда турнинг 7 та тсенотик популяцияси қайд этилган (Устюртнинг шарқий иягида), умумий сони 200 га яқин. Асосий чекловчи омиллар табиий шароитда ёмон регенерация эди. Яшаш жойларида иқтисодий фаолият; буталарга, одам тарафидан пояларининг чопиб зарар етказиш. М. сритҳмифолиус уруғ ва вегетатив (қаламчалар билан) кўпаяди. Қолган поясидан ўнип чиқади, поялари (тошлар ёки тупроқ билан ёпилиб қолганда), ўрмаловчи поялари билан кўпаяди. Уруғлар билан кўпайтирилади, лекин табиатда ўз-ўзидан кўпайиши ҳолатида оз сонли особлари омон қолади.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Конвенция о биологическом разнообразии. Организация Объединенных Наций, 1992. –С.30.

2. Каталог растений Мангышлакского экспериментального ботанического сада. – Актау: 2009. –С. 136.

3. Красная книга Казахстана. Изд. 2-е, переработанное и дополненное. Т. 2: Растения (колл. авторов). – Астана: ТОО «АртPrintXXI», 2014. –С. 452.

4. Перечень редких и находящихся под угрозой исчезновения видов растений. Постановление Правительства Республики Казахстан от 31 октября 2006 года.

5. Красный список видов, находящихся под угрозой исчезновения МСОП. Электронный источник: https://www.iucnredlist.org.

6. Шомуродов Х.Ф., Сарибаева Ш.У., Ахмедов А. Схема распространения и современное состояние, редкие виды растений на плато Устюрт в Узбекистане. // Засушливые экосистемы. 2015. V5, N. 4. –С. 261-267

7. Белоусова Л.С., Денисова Л.В., Никитина С.В. Редкие растения ССР. – М., 1979. – С. 201.

8. Жарекеев В.Х, Тележенетская М.В., Юнусов С.Ю. Изучение алкалоидов Malacocarpus crithmifolius. // Химия природных соединений. –1971. №4. – С. 538-539.

9. Мурзова Р.М. Мягкоплодник критмолистный – Malococarpus crithmifolius (Retz.) C. A. Mey и биологические предпосылки к введению его в культуру: Автореф. дис…канд. биол. наук. – Ташкент: 1958. –С. 16.

10. Нурушев М.Ж., Нурушева Г.М. Эколого-экономические аспекты продуктивного коневодства Казахстана. // Известия Оренбургского госуд. аграрного университета. 2005. Т. 3. № 7-1. – С. 43-45.

11. Флора Узбекистана. Т.V. /под ред. А.И.Введенского. -Ташкент: Изд-во: АН УзССР. 1961.

12. Ережепов С.Е. Флора Каракалпакии, её хозяйственная характеристика, использование и охрана. –Ташкент: Изд-во ФАН УзССР, 1978. – С. 155-166.

13. Коровина О.Н., Бахиев А., Сарыбаев.Б., Таджитдинов М. (1983) Иллюстированній определитель вісщих растений Каракалпакии и Хорезма. Т.2, -Ташкент: «Фан» Уз ССР.

14. Шербаев Б.Ш. Флора и растительность Каракалпакии. –Нукус: «Каракалпакстан», 1988. –С. 297.

15. Ажиев А.Б. К изучению видового состава диких сородичей культурных растений Каракалпакстана и Хорезма. // Вестник науки и образования. 2016. №9 (21). -С. 24–28

16. Ajiev A.B. Wild relatives of cultivated plants of the Republic of Karakalpakstan and Khorezm and their economic significance // Vol. 21 No. 6 (2020): October 2020. Journal of Natural Remedies (JNR) с ISSN: 2320-3358. http://jnronline.com/ojs/index.php/about/article/view/292. -Р. 99-104.

17. Ajiev A.B. Current state of natural focals of wild communities of cultural Plants // Science and Education in Karakalpakstan 2020 №3 ISSN 2181-9203. https://karsu.uz/kk. -Р. 24-30.

18. Ajiev A.B., Almenova G.P. Wild relatives of cultivated plants of Karakalpakstan and Khorezm and their systematic review// The American Journal of Agriculture and Boimedical Engineering. ISSN–2689-1018. January31, 2021. -P. 31-39. https://doi. org/10.37547/tajabe/Volume03Issue01-06

19. Ajiev A.B., Almenova G.P. Научные основы охраны дикорастущих сородичей культурных растений Каракалпакстана // The American Journal of Agriculture and Boimedical Engineering. (ISSN– 2689-1018). January31, 2021. -P. 48-54. https://doi. org/10.37547/tajabe/Volume03Issue01-08

20. Ajiev A.B., Mambetullayeva S.M. Ecological analysis of the impact of factors on the spatial distribution of wild relatives of cultivated plants of the Karakalpak priaralie / Journal of Pharmaceutical Negative Results ¦ Volume 13 ¦ Special Issue 7 ¦ 2022. 3214-3218 Pp. DOI: 10.47750/pnr.2022.13.S07.419.