1980-ЖЫЛЛАРДАҒЫ ҚАРАҚАЛПАҚ ПРОЗАСЫНДА ЎAҚЫT ҲӘМ КЕҢИСЛИК ОБРАЗЛАРЫ (К.Алламбергенов ҳәм О.Әбдирахманов шығармалары мысалында)

Mualliflar

  • Сагидуллаева Ж.Н.

    Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик университети доценти

Калит сўзлар: замон ва макон, хронотоп, сюжет хронотопи, ёпиқ ва очиқ макон, имплицит форма, ёзувчи услуби

Аннотация

Мақола қорақалпоқ адабиётшунослигида жуда кам ўрганилган долзарб муаммоларнинг бирига бағишланган. Унда ўтган асрнинг 80 йилларидаги қорақалпоқ насрида хронотоп (замон ва макон) муаммосининг ўрни тадқиқ этилган. Мазкур муаммо истеъдодли ёзувчилар К.Алламбергенов ва Ў.Абдирахмоновларнинг насрий асарлари мисолида ўрганилади. Мақолада йўл ва бўсаға хронотопларининг бадиий асар поэтикасидаги ўрни давр ҳақиқати ва ёзувчи услуби билан боғлиқ очиб берилади. Шунингдек, хронотопнинг турлари (ёпиқ ва очиқ макон, имплицит шакл) ва уларнинг бадиий асар структурасидаги функцияси таҳлил этилади.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Литературный энциклопедический словарь. Под общей редакцией В.М.Кожевникова и П.А.Николаева. –Москва: Советская энциклопедия. 1987, –С. 752.

2. Бахтин М. М. Формы времени и хронотопа в романе. // Вопросы литературы и эстетики. Исследования разных лет. –Москва: «Художественная литература». 1975, -С. 504.

3. Жўрақулов У. Михаил Бахтин кашфиётлари. // Бахтин М. Романда замон ва хронотоп шакллари. Тарихий поэтикадан очерклар. Рус тилидан Узоқ Жўрақулов таржимаси. –Тошкент: «Akademnashr», 2015, 288-б.

4. Темирболат А.Б. Категория хронотопа в свете современных научных концепций литературоведения. // «Филологические науки в России и за рубежом». Международная заочная научная конференция. -Санкт-Петербург. 2012. –С. 212.

5. Хализев В. Е. Теория литературы. Учебник. 3-е изд., испр. и доп. –Москва: «Высшая школа», 2002, –С.437.

6. Тўйчиев А. Ўзбек романларида макон ва замон. Монография. Тошкент. Mumtoz so’z. 2009. 152 бет; Шодиев Н., Тўраева Б. Бадиий вақт ва унинг системаси. Рисола. Тошкент. Fan va texnologiya nashriyoti. 2012. 64 bet; Жўрақулов У. Алишер Навоий «Хамса»сида хронотоп поэтикаси. Филол. фан. бўйича фан доктори (DSc) автореферати. Тошкент. 2017. 73 бет; Назаров Ў. Омон Мухтор романларида бадиий хронотоп муаммоси. Филол. фан. бўйича фалсафа доктори (PhD) дисс. автореферати. Қарши. 2018. 47 бет; Тўраева Б. Тарихий романларда бадиий замон муаммоси (О.Ёқубов ва П.Қодиров романлари мисолида). Филол. фан. бўйича фан доктори (DSc) автореферати. –Тошкент: 2018. 47-б.

7. Камалов Қ. Қарақалпақ повести (жанрдың эволюциясы). –Нөкис: «Қарақалпақстан», 1978, 77-б.; Оразымбетов Қ. Таңламалы шығармалар топламы. Еки томлық. I том. –Нөкис: «Билим», 2018. 408-б.

8. Жәримбетов Қ. Турмыс ҳақыйқатлығынан – көркем ҳақыйқатлыққа. 1987-жылдың əдебий жыл жуўмағы. // «Әмиўдәрья». 1988. №6; Алламбергенов К. Ығбал жағысы (Ш.Сейитовтың прозасы ҳаққында). // Әмиўдәрья. 1989. №1. 93-б; Баҳадырова С. «Китаби Дедам Қорқыт», «Қоблан», «Едиге» ҳәм ҳәзирги әдебият ҳаққында ойлар. –Нөкис: «Қарақалпақстан». 1992. 158 б.; Орымбетова Н. Испытание совестью (О романе К.Мамбетова «Совесть»). // Вестник ККО АН РУз. 1997. №4. СС. 132-134; Султанов А. Қарақалпақ прозасында Ш.Айтматовтың поэтикалық дәстүрлери. –Нөкис: «Билим». 2007; Нуржанов П. К.Мәмбетовтың «Ҳүждан» романында композициялық жаңашыллық ҳәм поэтикалық шеберлик. // Әмиўдәрья. 2007. №6; Қаниязова Ж. Ш.Сейтовтың «Шырашылар» романында характер жаратыў усыллары. // ӨзРИАҚҚБ хабаршысы. 2007. №1. 123-125-бб.; Ш.Сейтовтың «Ығбал соқпақлары» романында характер жаратыўда көркем психологизмниң әҳмийети. // «Түркий халықлар әдебиятының мәселелери». Илимий-теориялық конференция материаллары. 2004. 125-126-б.б.; Сагидуллаева Ж. Қарақалпақ повестьлеринде стильлик изленислер (1980-жыллар повестьлери мысалында). Канд. дисс. Нөкис. 2010; Усы автор. Эпикалық баянлаўда көркем ўақыт мәселеси. // Қарақалпақ мәмлекетлик университети хабаршысы. 2012. №3-4. 119-122-б.б.;

9. Ешниязова Э. Зулфияханым поэзиясында ўақыт мәселесиниң сәўлелениўи. // ӨзРИАҚҚБ хабаршысы. 2011. №2. 70-71-б.

10. Нуржанов П. Ҳәзирги қарақалпақ романы поэтикасы (композициялық ҳәм жанрлық-стильлик өзгешеликлери). Монография. –Нөкис: «Билим». 2008. 116 бет; Қорақалпоқ романи поэтикаси: сюжет ва композиция (1970-2000-йиллар). Филол. фан. бўйича фан доктори (DSc) автореферати. –Нукус: 2020.

11. Сагидуллаева Ж., Зинатдинова Г. Эпик турда хронотопнинг ўзига хос ҳусусиятлари (ҳозирги қорақалпоқ романлари мисолида). // «Марказий осиё давлатлари олима аёлларининг илм-фан соҳасига қўшган ҳиссаси» мавзусидаги халқаро илмий-амалий анжуман материаллари (2-қисм). Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон миллий университети. –Тошкент: 2020, 20 март. 245-247-б. Зинатдинова Г. Ш.Сейитов лирикасында көркем ўақыттың билдирилиў усыллары. // «ӨзИА ҚҚБ хабаршысы». -Нөкис: «Илим», 2019, №4 (257). 166-169-б.; Усы автор. Драмалық хронотоп ҳәм оның үйренилиўи. // «Иқтидорли талабалар, магистрантлар, докторантлар ва мустақил изланувчилар» онлайн илмий-амалий анжуман материаллари. Фарғона политехника институти. -Фарғона: 2020, 24-25-апрель. – Б. 918-920; Usı avtor. Sh.Seyitov lirikasında kórkem waqıt hám kórkem keńislik máseleleri («Jollar» toplamı mısalında). Magistrlik dissertaciyası. Ilimiy basshı: doc. J.Sagidullaeva. Nókis. QMU. 2020.

12. Қарақалпақ тилиниң IV томлық түсиндирме сөзлиги. II том. –Нөкис: «Қарақалпақстан». 1984. 387-б.

13. Орымбетова Н. Проблема характера героя в каракалпакском романе 80-х годов. АКД. -Нукус: 2001. –С.20.