ТАРИЙХЫЙ ҚОСЫҚЛАРДА АТА ЖУРТЫ ТҮРКИСТАН ТЕМАСЫ

Mualliflar

  • Қанаатов Е.Е.

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

Калит сўзлар: халқ ағизаки адабиёти, тарихий қўшиқ, Туркистон даври, Сирдарё, юқори қорақалпоқлар, қуйи қарақалпоқлар

Аннотация

Мақолада қорақалпоқларнинг XVI аср охирларида Эдил-Жайиқ дарёлари бўйидан кўчиб ота юрти Туркистонда яшаганлиги ва шу даврларда халқнинг бошидан кечган воқеалар сўз этилади. Қорақалпоқ халқи ўз тарихида кўп қийинчиликларни бошдан кечирган. XIII асрда Чингизхон Хоразмни босиб олгандан кейин, Турон пасттекислигида истиқомат қиладиган қорақалпоқларнинг аксарият қисми Қрим, Ўрол тоғларига, Эдил-Жайиқ бўйларига кўчади. У ерлерда ҳам доимий яшай олмай Туркистонга кўчади. Тинимсиз душман юришлари бу ерда ҳам уларнинг кўп қолишига имкон бермайди. Қолмоқлар истилосидан кейин қорақалпоқлар иккига бўлиниб кетади ва юқори қорақалпоқлар Фарғона водийси томонга, қуйи қорақалпоқлар Сирдарёнинг қуйи оқимига қараб кўчади. Мақолада ана шундай тарихий воқеалар асосида пайдо бўлган тарихий қўшиқлар таҳлил қилинади.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Айымбетов Қ. Халық даналығы. – Нөкис.: «Қарақалпақстан», 1988, 489-б.

2. Амирлан С. Тарихты изерттеуде халық поэзиясының орны. Абай атындағы Қазақ улттық университети «Хабаршы» журналы. №4 (47), 2015.

3. Ахметжанова Ж. Қазақ фольклорындағы тарихи өлеңдер. Кандид. Диссерт. Автор. –Алматы: 2007.

4. Информатор Қамқа Досмурат қызы, «Бирлик» ш/а, Өтемурат аўылы. Қытай арысы, Қайшылы урыўы, Әлсейит тийреси.

5. Камалов С. Қарақалпақлардың халық болып қәлиплесиўи ҳәм оның мәмлекетлигиниң тарийхынан. – Нөкис: ӨзРИАҚҚБ //«Хабаршысы», 2001, 76-б.

6. Қарақалпақ (тарийхый қосық) // ӨзРИА ҚБ Қолжазбалар қоры. Р-1311, Инв.- №184006.

7. Қожықбаев Ә. Тарийхый қосықлар. – Нөкис: «Қарақалпақстан», 1980, 55-б.

8. Мәмбетов К. Ерте дәўирдеги қарақалпақ әдебияты. – Нөкис: «Билим», 1992, 248-б.

9. Тилеўмуратов М. Қарақалпақ поэзиясы – тарийхый дерек. -Нөкис: «Қарақалпақстан», 1994, 342-б.

10. Толстова Л. Каракалпаки Ферганской долины. – Нукус: Каракалпакское государственное издательство, 1959, -С.180.