ҚАРҚАЛПАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЖАҢАДӘРЬЯ ДӘЎИРИНЕ БАЙЛАНЫСЛЫ ТАРИЙХЫЙ ЖЫРЛАРЫ (Таўелибай қарақалпақлары материаллары мысалында)

Mualliflar

  • Қанаатов Е.Е.

    Əжинияз атындағы Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институты

Калит сўзлар: тарихий онг, Тауелибай қорақалпоқлари, Жанадарё, халқ шеърияти, термишлер

Аннотация

Мақолада Тауелибай қорақалпоқлари орасида сақланган тарихий қўшиқлар ҳақида сўз боради. Тарихдан дарак берувчи бу каби шеърий намуналар асосан термишлар (болаларга бағишланган қисқа жирлар) турида учрашади. Бу қўшиқларнинг аксариятида қорақалпоқларнинг XVII-XVIII асрларда Сирдарёнинг улкан бир ирмоғи бўлган Жанадарё бўйида яшаган даври тўғрисида маълумотлар берадиган вақтлар ва воқеалар ёдга олинади. Тауелибай ҳудудида яшайдиган информантлардан ёзиб олинган жир намуналари қорақалпоқ фольклори учун янги материал саналади. Муаллиф шундай шеърий намуналарни халқ орасидан янада кўплаб йиғиш зарурлигини ва унинг қорақалпоқлар тарихининг номаълум саҳифаларини очиши мумкин эканлигини билдиради.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Әдебият хрестоматиясы. – Нөкис: Билим, 1998. – 339 б.

2. Балалар фольклоры / Қарақалпақ фольклоры. 99-том. – Нөкис, 2015. – 544 б.

3. Ерболатов Н. Н., Айдаров О. Т. Жаңадария өзенінің тарихы мен географиялық жағдайы // Молодой учёный, – Алматы, 2014. – № 20.1. 74 б.

4. Изертлеўшиниң дала жазыўлары – 2011. Информант: Егемберген Сыдықов. 1947 ж.т., миллети қарақалпақ (қытай-қайшылы-көрпе-көрик). Мәнзил: Таўелибай үлкеси, Зәрепшан қаласы, Жаңа Зәрепшан мәканы, 1-орам (квартал), 14-жай.

5. Қанаатов (Әмирлан С. Е.). Таўелибай тарийхынан там-тум сыр. – Нөкис: Қарақалпақстан, 1993. – 100 б.

6. Мейендорф Е.К. Путешествие из Оренбурга в Бухару. – М.: Главная редакция восточной литературы, 1975. – 180 с.

7. Рейимов А. Жаналы султан – тарийхый тулға // «Сравнительно-исторические, сопоставительно-типологические исследования в тюркологии и востоковедении: история и современость». Сб. – Уфа, 2019. – С. 548.

8. Уахатов Б. Қазақтың халық өлеңдері. Алматы: Ғылым, 1974. – 285 б.