ҚАРАҚАЛПАҚ ЭПОСЛАРЫНЫҢ ГЕНЕЗИСИНЕ ТИЙКАР БОЛҒАН СЮЖЕТЛИК МОТИВЛЕР ҲӘМ ОНЫҢ СЫРТ ЕЛ АЛЫМЛАРЫ ТӘРЕПИНЕН ҮЙРЕНИЛИЎИ МӘСЕЛЕЛЕРИ

Mualliflar

  • Алламбергенов К.

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

  • Алламбергенова Г.К.

    AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI image/svg+xml

Калит сўзлар: генезис, типология, «Шариёр» достони: олтин, кумуш ҳайдарли боланинг туғилиш мотиви, «Шариёр» ва «Мунглик Зорлик», «Шариёр» ва «Салтан падшох ҳақидаги эртак», «Едиге» достони нурдан, қуёшдан ёки кабутар (қуш) қиёфасидаги паридан (сув парисидан) илоҳий туғилиш мотиви, «Қириқ қиз» достони: аёллар подшоҳлиги ёки матриархат давридаги хотин-қизларнинг устунлиги мотиви, Ш.Валиханов, В.М.Жирмунский, Ш.Маржани, И.В.Толмачёв, С.Ошеров, Е.М.Мелетинский, С.Қасқабасов, И.А.Беляев, Н.Каразин ва ҳ.к. чет эл олимларининг қиёсий - типологик тадқиқотлари

Аннотация

Мақолада қорақалпоқ туркий фольклоршунослигида ўрганилмаган муаммолардан бири - туркий халқлар, шу жумладан, қорақалпок эпосларининг пайдо бўлишида, генезисида ғоявий -эстетик асосларининг бири бўлиб хизмат қилган сехрли ҳодисали сюжет мотивларнинг туркий - муғул, араб-форс халқларининг оғзаки эпик меросларидаги кўриниши, уларнинг учраши ва хусусиятлари қиёсий - типологик усулда ўрганилган. Бу сехрли сюжетли мотивларнинг номи кўрсатилган халқларнинг эпик меросларида муштарак сюжетлар шаклида учраши уларнинг бир манбадан келиб чиқганлигидан, бу халқларнинг кўп йиллик тарихий - маданий алоқаларидан, руўхий - маданий яқинликларидан дарак бериб туради. Бу ҳақда келтирилган чет эл олимларининг фикрлари эса дастлабки қиёсий - типологик тадқиқотлардан дарак бериб туради деган ишончли билан якунланган.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Горгут ата. Гадымы туркмен эпосы. —Ашхабад: «Туркменистан», 1990.

2. Жирмунский В. М. Тюркский георический эпос.-Л-М.: «Наука», 1974.

3. Еремина И. Миф и народная песня//Миф. Фольклор. Литература. —Л.: «Наука» Л. О., 1978.

4. Короглы Х. Огузский героический эпос. —М., «Наука», 1976.

5. Қасқабасов С. Қазақтың халық прозасы. –Алматы: «Ғылым», 1981.

6. Мелетинский Е.М. Поэтика мифа. –М.: «Наука», 1976.

7. Мәржани Ш. Казан ҳәм Болгар ҳәллере турында файдаланылған хәбәрләр. – Казань: «Татарстан», 1989.

8. Нурмухамедов М.К., А.С.Пушкинниң ертеклери ҳәм Орта Азия халықларының фольклоры. –Нөкис: «Қарақалпақстан», 1987.