TOShKENT ShAHRI ATMOSFERA HAVOSI IFLOSLANIShINING ANTROPOGEN OMILLARI VA IFLOSLANTIRUVChI MODDALAR TAHLILI (AZOT DIOKSIDI MISOLIDA) - Zaripov, Shaxboz Bozorboy o‘g‘li; Ismatova, Nilufar Ravshan qizi (ILIM hám JÁMIYET, 2026)
Maqolada 2013-2023-yillar oralig‘idagi davr davomida yoz faslida Toshkent shahri atmosfera havosining antropogen manbalardan chiquvchi azot dioksidi (NO₂) bilan ifloslanishi va konsentratsiyasining vaqt va hududlar bo‘yicha yoz faslida o‘zgarishlari tahlil qilindi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ifloslantiruvchi modda miqdoridagi uzoq muddatli tendensiyalarni aniqlash, uning hududiy taqsimlanish xaritalarini yaratish hamda atmosfera havosining azot dioksidi bilan ifloslanishiga ta’sir etuvchi asosiy manbalarni baholashdan iborat. Tadqiqot uchun ma’lumotlar O‘zbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati tomonidan boshqariladigan atmosfera havosini kuzatish stansiyasilaridan olindi. Ifloslantiruvchi moddalarning hududiy taqsimlanishini aniqlash maqsadida geografik axborot tizimlari (GIS) texnologiyalaridan foydalanildi va ArcGIS Pro dasturida Teskari Masofa Og‘irligi (Inverse Distance Weighting – IDW) interpolatsiya usuli qo‘llanildi. Har bir kuzatilgan davr uchun besh yillik kesimlarda yoz faslida mavsumiy taqsimlanish xaritalari tuzildi. Shuningdek, ifloslantiruvchi modda konsentratsiyalarining vaqt bo‘yicha o‘zgarishlarini baholash uchun tavsifiy statistik usullar hamda grafik tahlil metodlari qo‘llanildi. Natijalar azot dioksidi (NO₂) konsentratsiyasi yoz faslida 2023-yilda eng yuqori darajada kuzatilganligini ko‘rsatdi.