QORAQALPOGʻISTON ShAROITIDA SUGʻORILADIGAN ERLARNING HOLATINI EKOLOGIK BAHOLAShNING DOLZARB MUAMMOLARI

Avtorlar

  • Otenova Farida Tolegenovna

    Nukus State Pedagogical Institute named after Ajiniyaz image/svg+xml

Gilt sózler: Janubiy Orolboʻyi, tuproq degradatsiyasi, shoʻrlanish dinamikasi, kollektor-drenaj tizimi, mineralizatsiya, ekologik monitoring

Annotaciya

Maqolada Janubiy Orolboʻyi hududi, xususan Qoraqalpogʻiston Respublikasining sugʻoriladigan ekin maydonlaridagi tuproqlar degradatsiyasi hamda ikkilamchi shoʻrlanish jarayonlarining zamonaviy ekologik va meliorativ holati kompleks baholangan. Tadqiqotlar 2010–2024-yillar mobaynida Nukus, Kegeyli, Chimboy, Taxtakoʻpir, Qonlikoʻl va Shumanay tumanlarining sugʻoriladigan agrotsenozlarida olib borilgan. Ishda laboratoriya-analitik hamda dala-eksperimental usullaridan foydalanilib, tuproqlarning fizik-kimyoviy, agrokimyoviy va biologik koʻrsatkichlari, shuningdek, suvda eruvchan tuzlar dinamikasi hamda sugʻorish va kollektor-drenaj suvlarining mineralizatsiya darajasi chuqur tahlil qilingan. Tahlil natijalari sugʻoriladigan yerlarning 73 foizi turli darajada shoʻrlanganligini hamda gumus miqdorining sezilarli darajada kamayganligini koʻrsatdi. Amudaryoning quyi oqimidagi suv resurslari tanqisligi sharoitida gidromorf tuproqlarning transformatsiyalanishi va choʻllanish jarayonlarining jadallashuvi aniqlangan.

Paydalanılǵan ádebiyatlar

1. Аринушкина Е.В. Руководство по химическому анализу почв. – Москва: МГУ, 1970.

2. Бахиев А.Б., Трешкин С.Е., Мамутов Н.К. Результаты экспериментальных исследований по созданию галофитных пастбищ в Южном Приаралья. – Нукус: // Вестник ККО АН РУз., 2009, №4. – С.103-108.

3. Волобуев В. Р. Экология почв. – Баку: 1963.

4. Глазовская М.А., Добровольская Н.Г. Геохимические функции микроорганизмов. – Москва: Изд-во МГУ, 1984.

5. Звягинцев Д.Г., Добровольская Т.Г., Бабьева И.П., Зенова Г.М., Лысак Л.В., Марфенина О.Е. Роль микроорганизмов в биогеоценотических функциях почв. // Почвоведение, 1992, № 6. – С. 63-77.

6. Кузиев Р.К, Абдурахманов Н.И. Эволюция и плодородие орошаемых почв. – Ташкент: «Навруз», 2015.

7. Мирхамидов Х., Мирюнусов М. Тупроқшуносликдан амалий машғулотлар. – Тошкент: «Мехнат», 1987.

8. Новикова Н.М. Альдякова О.А. Оценка влияния изменения режима вод суши на наземные экосистемы. – Москва: «Наука», 2005.

9. Новикова Н М. Эколого-географический аспект Аральского кризиса. Часть 1. Развитие Аральской проблемы, ее изучение, оценка и разработка мероприятий. – Москва: // Экосистемы: экология и динамика, 2019, №1. – С. 5-66.

10. Отенова Ф.Т., Мамбетуллаева С.М. Проблемы деградации почв аридных территорий региона Южного Приаралья. Роль вузовской науки в развитии агропромышленного комплекса. Международная научно-практическая конференция. – Нижний Новгород, 2021. – С.158-162.

11. Отенова Ф.Т. Проблемы засоления почв орошаемых земель Южного Приаралья. // Журнал UNIVERSUM, Химия и биология, 2024, Выпуск: 12(126). Часть 1. – C.26-29.

12. Отеулиев Ж.Б. Проблема деградации почв в Республике Каракалпакстан. // Экономика и социум, 2017, № 6(37). – C. 52-55.

13. Панкова Е.И., Айдаров И.П. Соленакопление на равнинах Средней Азии и пути его регулирования. Почвоведение. – Москва: 2007. – С.676-684.

14. Панков М.А. Мелиоративное почвоведение. Засоление и заболоченные почвы Средней Азии, и их мелиорация. – Ташкент: 2004.

15. Рафиков В.А. Процессы опустынивания Южного Приаралья. – Ташкент: 2013.

16. Романова Е.М., Игнаткин Д.С., Романов В.В., Любомирова В.Н., Мухитова М.Э. Биоиндикация – составной компонент экологического мониторинга. Аграрная наука и образование на современном этапе развития: опыт, проблемы и пути их решения. Материалы VII Международной научно-практической конференции. – Ульяновск: 2016. – С. 148-155.

17. Руководство по лабораторным методам исследования ионно-солевого состава нейтральных и щелочных минеральных почв. / Под ред. Н.Б. Хитрова, А.А. Понизовского. – Москва: Почвенный институт им. В.В.Докучаева, 1990.

18. Соколов И.А. Теоретические проблемы генетического почвоведения. – Новосибирск: «Наука», 1993.

19. Татаринцев Л.М. Экологические проблемы орошения в степной зоне Западной Сибири. – Москва: // Мелиорация и водное хозяйство, 2004, № 2. – С. 30-32.

20. Толепова Ш.Б. Проблемы соленакопления в низовьях Амударьи. – Баку: // Экология и водное хозяйство, 2005, №5. – С.76-80.

21. Турапов И., Қурвантоев Р., Пирахунов М. Водные и физические свойства орошаемых почв Республики Каракалпакстана. Қишлоқ хўжалик тараққиётининг илмий асослари. Халқаро илмий-амалий конф. маърузаларининг тезислари. – Тошкент: ТошДАУ, 2001. 124-125-б.