ҚАРАҚАЛПАҚ ХАЛЫҚ ДӘСТАНЫ «ШАРЬЯР»ДЫҢ ФИЛОЛОГИЯЛЫҚ ҲӘМ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ АСПЕКТИНДЕ ҮЙРЕНИЛИЎИНИҢ ГЕЙПАРА МӘСЕЛЕЛЕРИ

Avtorlar

  • Кеңесбаева Ш.К.

    Nukus State Pedagogical Institute named after Ajiniyaz image/svg+xml

Gilt sózler: dastan (epos) and general educational upbringing, epos «Shariyar», the philological approach to the concept «dastan», study of an epos in the aspect of pedagogical sciences, problems and task

Annotaciya

The Karakalpak folk epos «Shariyar» is one of the valuable national spiritual heritages of the people. The epos is considered to be an encyclopedical work in which the social-political views of the people, language, history, literature, ethnography and other empiric data about nature and society are reflected. The author of the article analyzes the Karakalpak folk epos «Shariyar» in the aspect of Pedagogical sciences.

Paydalanılǵan ádebiyatlar

1. Әлеўов Ө. Қарақалпақстанда тәлим-тәрбиялық ойлардың қәлиплесиўи ҳәм раўажланыўы. -Нөкис: «Билим», 1993.-504 б.

2. Әлеўов Ө. Этнопедагогика ҳәм оның өзине тән өзгешеликлери. /Қарақалпақстан халқының этнопедагогикасы.-Нөкис: «Билим», 1995.

3. Базарбаев Ж., Дәўлетова Қ. Әдептанныў.-Нөкис: «Билим», 1994.

4. Волков Г.Н. Исследование, изучение, освоение и применение народной педагогики. /В сб. «Народная педагогика и современные проблемы воспитания».-Чебаксары, 1991.

5. Әлеўов Ө. Ертедеги түрк жазыўларында тәлим-тәрбиялық көзқараслар.-Нөкис: «Қарақалпақстан», 1989.-76 б.; Босхамджиева С.Н. Этнопедагогические воззрения ойрат-калмыков (на материале эпоса «Джангар»). Диссертация на соис. уч. ст. к.п.н.-Элиста. 2001.-153ст.; Ғаниев А. Садриддин Айнийнинг педагоглик фаолияти ва таълим-тарбия тўғрисидаги фикрлари.-Т., «Ўқитувчи», 1965.-84б.; Джалилов А.Б. Просветительско-педагогическая деятельность и педагогические взгляды Сулейман Сани Ахундова. АД на соис. уч. ст. к.п.н.-Баку. 1973.-45ст.; Тилегенов А.Т. Умумтаълим мактаби ўкувчиларида маънавий-ахлоқий қадриятларга қизиқишни шакллантириш («Алпомиш» достонини ўрганиш мисолида). Пед. ф.н. илм дар. олиш уч. ёзилган диссертация: Тошкент, 1996.-146 б.; Утебаев Т.Т. Қорақалпоғистонда ХХ аср иккинчи ярими – XXI аср бошида таълим-тарбиявий фикрларнинг ривожланиши. Докторлик диссертацияси автореферати.-Ташкент, 2016.-77с.; Хажиева М.С. Хожа Ахмед Яссавийнинг маънавий-тарбиявий қарашлари. Пед. ф.н. илм дар. олиш уч. ёзилган дисс. автореферати: Тошкент, 2004.-22 б. Шаймерденова К. Педагогические взгляды Абая Кунанбаева. АД на соис. уч. ст. к.п.н.-Алма-Ата, 1987.-24с. ҳәм т.б.

6. Пахратдинов А. Қарақалпақ халық дәстаны «Шарьяр». -«Шарьяр» Қарақалпақ халық дәстаны (Қуламет жыраў варианты). -Нөкис: ҚҚМБ, 1959.; Юсупов И. В краю старинных сказаний. -Сказание о Шәрьяре (в переложении С.Северцова), -Нукус, -Москва.-1971.; Қарақалпақ фольклоры. көп томлық, XIII том. «Шарьяр». Қарақалпақ халық дәстаны. Өтенияз жыраў варианты (жазып алған Қ.Мақсетов) ҳәм Қуламет жыраў варианты (жазып алған Ә.Шамуратов). Текстлерди баспаға таярлап, алғы сөзлер менен жыраўлар ҳаққындағы мағлыўматларды жазған ҳәм сөзлик дүзген Қ.Мақсетов. -Нөкис: «Қарақалпақстан», 1984.; Юсупов И. Халқ донишмандлиги дурдонаси. -Шаҳриёр. Қорақалпоқ халқ достони. Мухаммад Али таржимаси.-Тошкент: Ғ.Ғулом нашрияёти, 1978.

7. Каримов А. «Шарьяр» дәстаны ҳәм оның туўысқан халықлар фольклоры менен байланысы. // «Әмиўдәрья» №6, 1974, 15-18-бетлер.; Мақсетов Қ. «Шарьяр» дәстанының тили ҳаққында. / Вестник Каракалпакского Филиала АН Уз ССР, 1960, №2; Сағитов И.Т. «Шарьяр» дәстаны ҳаққында. / «Совет Каракалпакстаны», 5-ноябрь 1959, №213. Срашова Г. «Шарьяр» дәстанының вариантлары ҳаққында. // Қарақалпақстан муғаллими. 2000, №3-4; Кенесбаева Ш.К. Қарақалпақ халық дәстаны «Шарьяр»: жыйналыўы, бастырылып шығарылыўы ҳәм изертлениўиниң гейпара мәселелери.// «Илим ҳәм жәмийет», №1-2019, 40-44-бетлер; Кенесбаева Ш.К. Қарақалпақ халық дәстаны «Шарьяр»дың сюжетлик қатламлары. // «Илим ҳәм жәмийет», №2-2019, 34-41-б.; Кенесбаева Ш.К. «Шарьяр» дәстанының мазмуны ҳәм атқарылыў өзиншелигиниң жанрлық белгилер жаратыўға қатнасының гейпара мәселелери. // «Илим ҳәм жәмийет», №3-2019, 65-67-бетлер.

8. Нурмухамедов М.К. А.С.Пушкинниң ертеклери ҳәм Орта Азия халықларының фольклоры. (Сюжетлик уқсаслықлар ҳәм образлар үнлеслиги).-Нөкис: «Қарақалпақстан», 1987, 29-34-бетлер; Мақсетов Қ. Қарақалпақ халқының аўызеки көркем дөретпелери. -Нөкис: «Билим», 1996, 296-304-бетлер; Сағитов И.Т. Қарақалпақ халқының қаҳарманлық эпосы.- -Нөкис: «Қарақалпақстан», 1986, 38-39-бетлер; Айымбетов Қ. Халық даналығы. -Нөкис: «Қарақалпақстан», 1988, 103-105-бетлер; Кожуров О. Шығармалары.- -Нөкис: «Қарақалпақстан», 1988, 28-29-бетлер.

9. Пазылов А.К. «Шарьяр» дәстанында әдеп-икрам тәрбиясы.-Пазылов А.К. Әдеп-икрам тәрбиясы. -Нөкис: «Билим», 1993, 23-28-бетлер; Пазылов А.К., Алламбергенов Е.К. Қарақалпақ халық дәстаны «Шарьяр» ҳәм тәлим-тәрбияның гейпара мәселелери». //«Илим ҳәм жәмийет», №4-2018, 83-86-бетлер.

10. Сабирова М.Г. «Шарьяр» дәстанында аманат ҳәм аманатқа қыянет мәселелериниң сәўлелениўи. -Сабирова М.Г. Шаңарақларда ақлық шахсын қәлиплестириўге байланыслы тәрбия мәселелериниң өзине тән өзгешеликлери.-Нөкис: «Билим», 2019, 12-14-бетлер;

11. Алламбергенов Е.К. «Шарьяр» дәстанында ақыл тәрбиясы мәселелери» // «Илим ҳәм жәмийет», №3-2019, 81-83-бетлер; Алламбергенов Е.К. «Шарьяр» дәстанында әдеп-икрам тәрбиясы.// «Илим ҳәм жәмийет», №4-2019, 11-12-бетлер; Алламбергенов Е.К. «Шарьяр» дәстанында эстетикалық тәрбия.// «Илим ҳәм жәмийет», №4-2019, 9-11-бетлер.