ҚАРАҚАЛПАҚ ЭПОСЛАРЫНЫҢ ЖЫЙНАЛЫЎЫ, БАСЫП ШЫҒАРЫЛЫЎЫ ҲӘМ ИЗЕРТЛЕНИЎИНДЕ СЫРТ ЕЛ АЛЫМЛАРЫНЫҢ ТУТҚАН ОРНЫ

Avtorlar

  • Алламбергенова Г.К.

    Nukus State Pedagogical Institute named after Ajiniyaz image/svg+xml

Gilt sózler: Karakalpak epos, the middle of the XVIII-th century, foreign scientists, interest to the language, folklore, history and ethnography of the people of Central Asia, Muravin, Gladishev, P.Richkov, the 60-th of the XX-th clutury, «Erkosai», «Edige» by Sh.Valikhanov, «Yusup-Akhat» (Chagataietudes) by G.Vamberi, the 20-s of the XX-th century, Validi Togan and «Edige», V.M.Jirmunskiy and the comparative study of Karakalpak folklore eposes in the typological plan, the 80-90-s of the XX-th century Helsinki, the study of eposes in the 70-90-s of the XX-th century, V.M.Jirmunskiy and eposes of the Turkis peoples, Carl Reikhel and the Karakalpak folklore epos «Edige»

Annotaciya

The article deals with the description of the periods of the development of Karakalpak epos in foreign countries. The author of the article emphasizes the contribution of foreign scholars Sh.Valikhanov, G.Vamberi in introducing of Karakalpak eposes to other countries. The article is devoted to the issues of study of the Karakalpak epos by foreign scholars in the XX-th and at the beginming of the XXI-st century. There have been analyzed their research works, devoted to the study and propaganda of Karakalpak eposes. Special attention is given to the evaluation of the works of the German scholar Carl Reikhel done at the end of the XX-th and at the beginming of the XXI-st century and devoted to the study and publication of the Karakalpak folklore epos «Edige».

Paydalanılǵan ádebiyatlar

1. Айымбетов Қ. Халық даналығы.- Нөкис: «Қарақалпақстан», 1968; Алламбергенов К. Қарақалпақ халық дәстаны «Едиге». -Нөкис: «Билим», 1995; Алымов А. Қарақалпақ лиро-эпикалық дәстанлары. - Нөкис: «Қарақалпақстан», 1983; Әлиев А. «Мәспатша» дәстанының вариантлары ҳәм оның атқарыўшылары. // «Әмиўдәрья», №1, 1965; Баҳадырова С. Китабы дедем қорқыт, «Алпамыс», «Қоблан», «Едиге» дәстанлары ҳәм ҳәзирги әдебият ҳаққында ойлар. -Нөкис: «Билим», 1992; Дәўқараев Н. Шығармаларының толық жыйнағы, 2-том, Аўызеки халық творчествосы. - Нөкис: «Қарақалпақстан», 1977; Жақсымова Ҳ. Қарақалпақ халық дәстаны «Юсуп-Ахмет». Канд. дисс.автореф.-Ташкент: 2010; Мақсетов Қ. Қарақалпақ қаҳарманлық дәстаны «Қырық қыз». - Нөкис: Қарақалпақстан», 1962; Мақсетов Қ. Қарақалпақ қаҳарманлық дәстанларының поэтикасы. -Ташкент: «Фан», 1965; Низаматдинов Ж. Қарақалпақ халық дәстаны «Ер Шора». Канд. дисс. автореф. -Нөкис: 2002; Палымбетов К. «Қорқыт ата» ҳәм қарақалпақ қаҳарманлық дәстанлары. -Нөкис: «Билим», 2013; Сағыйтов И. Қарақалпақ халқының қаҳарманлық эпосы. -Нөкис: ҚҚМБ, 1963; Хошниязов Ж. Қарақалпақ қаҳарманлық дәстаны «Алпамыс». - Нөкис: «Қарақалпақстан», 1992.

2. Алламбергенова Г.К. Қаракалпақ эпосларының сырт еллерде үйренилиўиниң базы бир мәселелери, //«Илим ҳәм жәмийет», № 2, 2015; Қарақалпақ халық дәстаны «Едиге» узақ-жақын сырт ел алымлары нәзеринде. //«Илим ҳәм жәмийет», №3, 2015; Some issues of the comparative-typological method. //«Илим ҳәм жәмийет», №2, 2016; Миф, ертек ҳәм дәстан, //«Әмиўдәрья», 2015, № 5, № 6; Ш. Ўәлийханов ҳәм қарақалпақ эпослары. «Халық аўызеки дөретиўшилиги миллий ҳәм улыўма инсаный қәдриятлар системасында» халық аралық илимий конференция материаллары. -Нөкис: 2015; Қаракалпақ эпосларын типологиялық салыстырып үйрениўдиң гейпара мәселелери. / «Ёш олимлар ва талабаларнинг «ХХI аср интеллектуал авлод асри» илимий-амалий анжуман материаллари. -Нукус: 2016.

3. Алламбергенов К. Ер Едиге, «Едиге» дәстаны, Алтын Орда ҳәм Маўараўннахр тарийхының гейпара мәселелери. -Нөкис: «Билим», 2017.

4. Баҳадырова С. Жумабай жыраў Базаров жырлаған қарақалпақ халық дәстаны «Едиге» ағылшын тилинде. /«Еркин Қарақалпақстан», 13-ноябрь 2008-жыл, №137 (18663); Қарақалпақ жыраўы халқымызды дүньяға танытпақта. /«Еркин Қарақалпақстан», 9-июнь 2015-жыл, №70 (19688).

5. Беляев И.А. О поэме «Қоблан». - Протоколы заседаний и сообщений Закаспийского кружка любителей археологии и истории Востока. Вып.3.-Ашхабад: Типография Александрова, 1917.

6. Валиханов Ч. Записки русского географического общества. Отдел этнографии, том XXIX. -С.Петербург: 1904.

7. Вамбери Г. Түрк халықларының этнологиялық ҳәм этнографиялық байланыслары туўралы. -Лейпциг: 1855; Путешествию по Средней Азии. - Москва: 1968; Очерки Средней Азии. Дополнение к. «Путешествию по Средней Азии» (2 изд). - Москва: 1874.

8. Гладышев, Муравин. Поездка из Орска в Хиву и обратно (Издана Н.В.Ханыковым). -С.Петербург: 1851; Рычков П. История Оренбурской губернии, // «Сочинения и переводы», 1759; Березин И.Н. Турецкая хрестоматия. - С.Петербург: 1860.

9. Жирмунский В.М. Тюркский героический эпос. -М-Л.: «Наука» ЛО. 1974.

10. Камалов С. Вамбери қарақалпақлар туўралы. «Хабарнама» журналының 4-санына қосымша. -Нөкис: 1995.

11. Мақсетов Қ. Қарақалпақ халқының көркем аўызеки дөретпелери. -Нөкис: «Билим», 1996.

12. Мақсетов Қ. Қарақалпақ фольклористикасы. -Нөкис: «Қарақалпақстан», 1989.

13. Райхл Карл. Tyurkckiy epos. -М.: Vost.liter, 2008.

14. Самаилович А.Н. Материалы по Среднеазиатско турецкой литературе. / Записи Восточного отделения императорского русского археологического общества. Том. 19. –С.Петербург, 1910.

15. Юсупов О, И.А.Беляевтың архиви ҳаққында. // «Әмиўдәрья», 1987, №6