ÁJINIYAZ ShÍǴARMALARÍN OQÍTÍWDA INNOVACION TEXNOLOGIYALARDAN PAYDALANÍW

Authors

  • Q.J. Sársenbaev

    Nukus State Pedagogical Institute named after Ajiniyaz image/svg+xml

Keywords: Ajiniyaz poet, literature, methodology, innovation, technology, «Akvarium» technology

Abstract

The article presents scientific findings on the effectiveness of an innovative approach to teaching the works of the famous Karakalpak poet Ajiniyaz. Basically, the poet’s work talked about the advantages of using the «Aquarium» technology.

References

1. Oqıwshılardı eki toparǵa bólip alamız. Bul eki topardı analizshiler hám baqlawshılar dep ataw arqalı wazıypaların túsindiremiz.

2. Toparlardıń biri yaǵniy analizshiler doskaǵa shıǵadı hám ortaǵa qoyılǵan mashqalalı sorawǵa juwap izleydi (Bunda hárbir aytılǵan qosıq qatarına studentler anıq hám qısqa juwap beriwi kerek).

3. Hárbir topar aǵzaları temaǵa tolıq túsingenin biliw ushın studentlerge dıqqat penen itibar qaratıp otırıwımız zárúr.

4. Analizshiler mashqalalı sorawlarǵa juwap bergennen soń bul pikirlerge baqlawshılardiń hárbiri óziniń kózqarasların qısqa hám anıq qılıp aytadı. Texnologiyanı qollanıw úlgisi: Sorasań elimdi Qojban bizlerden, Qalpaǵı qazanday ellerim bardı, Qáte shıqsa keshirińler sózlerden, Qıtay, Qońırat atlı ellerim bardı [2:3]. Analizshiler qosıq qatarların tallawda hárbir sózge tereń itibar qaratıp, onıń mánis-mazmunın, ne ushın qollanılǵanın keń formada túsindiriwi dárkar. Eger tolıq juwap bolmasa pedagog tárepinen tómendegi sorawlar beriledi. Mısalı: 1. Táriyip degende neni túsinesiz? 2. Qojban degen kim? 3. Qıtay, Qońırat atamalarına keńnen maǵlıwmat berip ótseńiz? Jaylawım-Úrgenish, arqası – teńiz Jawırını qaqpaqtay malları semiz, Ruхsatsız bir-birine salmas iz, Birlikli Qońırat ellerim bardı [2:2]. Ájiniyaz qaraqalpaq xalqınıń shayırı bolıw menen birgelikte Xiywada oqıǵan. Kóp ǵana ózbek ziyalıları menen dos bolǵan. Qazaqstanda bir neshe mártebe bolıp, qazaqtıń shayır qızı Qız Meńesh penen aytısqan. Túrkmenstan dalaların aralaǵan. Nawayı, Maqtumqulı, Kemineni ózine ustaz dep tanıǵan. Demek, Ájiniyaz tórt tuwısqan túrkiy xalıqlardıń arasında bolǵan. Bunday jaǵdayda hár qanday shayır óziniń tuwılǵan elin tanıtıwǵa háreket jasaydı. Usınday sebepler menen Ájiniyazda ádewir táriyp qosıqları da jazılǵan. «Ellerim bardı» qosıǵı Qazaqstanda bolǵan saparında Qızıl Orda úlkesiniń itibarlı baylarınan bolǵan Qojbannıń sorawı boyınsha jazılǵanı málim. Bul qosıq táriyp usılında jazılǵan bolıp, óz xalqın bayan etken shayırdıń júrek debdiwleri dep qarawǵa boladı. Sebebi qosıqtıń hárbir qatarında shayırdıń milliy maqtanıshı bar. Qosıq qatarlarınan málim bolǵanınday-aq Ájiniyaz qazaq baylarınan bolǵan Qojbanǵa óziniń tuwılıp ósken elin úlken maqtanısh penen bayan etken. Bul el Úrgenshten baslap Aral teńizine shekem dawam etedi. Xalıqtıń milliy etnografiyalıq ózgesheligi, ‹‹Basında qazanday qalpaǵı bar, kóllerinde hár qıylı quslar kóp›› – dep aytpaqshı boladı. Ájiniyaz bul qosıǵı arqalı óziniń eń dáslep qaraqalpaq dep atalǵan eldiń azamatı ekenligin, bul el qazaq hám ózbek xalıqlarına ádewir jaqın bolıp, túr-túsi, tili Orta Aziya xalıqlarına jaqın ekenligin ayta kelip, xalıqtıń ózine tán tuwrılıq, sıpayılıq sıpatlarınıń bar ekenligin bayanlaydı. Keltirilgen sorawlarǵa analizshiler juwap bergennen soń, qalǵan pikirlerdi baqlawshılardan esitemiz. Hámme pikirler bayan etilgennen soń oqıtıwshı durıs hám qáte pikirler boyınsha studentlerge tolıq maǵlıwmat beredi. Bul texnologiya jaslarda erkin pikirler qábiletin oyatadı. Olardıı kelshekte óz pikirine iye kámil insanlar bolıp jetilisiwinde áhmiyetli xızmet atqaradı. Juwmaqlap aytqanda, Ájiniyaz Qosıbay ulı shıǵarmaların studentlerge oqıtıwda jańa innovaciyalıq texnologiyalardan paydalanıw arqalı sabaqtıń nátiyjeliligin arttırıw múmkin. Óytkeni, zamanagóy bilimlendiriw sistemasında jaslarǵa bilim beriwde eń aldıńǵı texnologiyalardan paydalanıw imkániyatı jaratıp berilgen. Mine, usınday texnologiyalardan paydalanıw arqalı sabaqta óz maqsetimizge erisiwimiz múmkin. «Ádebiyat jasasa millet jasaydı» degenindey ádebiyat sabaqlarında jańa texnologiyalardan paydalanılsa, jaslardıń shayır, jazıwshılardıń dóretiwshiligine bolǵan qızıǵıwshılıǵı artadı. Bul degeni, olardıń dúnyaqarası keńeyip, bilim alıwǵa qızıǵıwshılı artadı degen sóz. Ádebiyatlar 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 16 iyuldagi “Atoqli qoraqalpoq shoiri va mutafakkiri Ajiniyoz Qo‘siboy o‘g‘li tavalludining 200 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida”gi PQ-258-sonli qarori. 3. Әжинияз. Бир пəрий. Ашықлық ҳəм нама қосықлары. -Нөкис: «Қарақалпақстан», 1993. 72-б. 4. Husanboyev Q., Niyozmetov R. Adabiyot o‘qitish metodikasi. -Toshkent: «Barkamol fayz media», 2018. 352-b.

5. Paxratdinov A’., Qalbaeva G. Ko’rkem shi’g’armalardi’ estetikali’q tallawdi’n’ metodologiyali’q tiykarlari’ ha’m ayi’ri’m a’hmiyetli metodlari’. -No’kis: «Qaraqalpaqstan», 2013. 36-b.

6. Yusupov Q. Qaraqalpaq ádebiyatın oqıtıw metodikası. -Táshkent: «Sano-standart», 2018. 336-b.